Morgenwijnen

Een rustige, zonnige zondagochtend in Leeuwarden. Na een korte wandeling door de oude stad aankomen bij de Prinsentuin en in het restaurant een glas morgenwijn bestellen: zo zou een ochtend in de Friese hoofdstad rond 1900 eruit hebben kunnen zien.
Vanmorgen maakten we een dergelijke wandeling; in de Prinsentuin heet het restaurant inmiddels de Koperen Tuin (naar Vestdijks roman) en drink je er 's ochtends koffie, thee of chocolademelk. In een vitrine lagen voorbeelden van oude menukaarten, en op die menukaart kwam een rijtje 'morgenwijnen' voor: Malaga, Madera, Port en 'Bergerac met citri'. Al voor 20 cent had je een glaasje morgenwijn op één van Leeuwardens fraaiste plekjes: in tuinen die door de eeuwen heen nauw verbonden zijn geweest met de Friese Oranjes.

Uiteraard was ik gefascineerd door de term: wie drinkt er tegenwoordig in de morgen nu een glas port, madera of zoete wijn? Maar toen we even nadachten en thuis nog wat dingen opzochten, konden Nico en ik een aardig stukje drankengeschiedenis reconstrueren. Het begon met de realisatie dat 'Bergerac met citri' moest slaan op de zoete wijnen die uit die streek komen. Wij kennen nu vooral Montbazillac en Saussignac, maar J.P. Keuls zegt over de Bergerac in zijn Het boek van den wijn uit de tweede helft van de jaren dertig: '[..] in de Dordogne heeft de welbekende witte Bergerac een zekere reputatie wegens zoetgehalte en aroma. Deze wijn heeft weliswaar niet de finesse van de Sauterneswijnen, maar is toch onder de zoete wijnen zeer gezocht'.
Alleen het idee om in zo'n wijn een schijfje citroen (tenminste, zo vatten we citri op....) te doen, is toch wat apart. Hoewel, witte port met citroen wordt ook geschonken.

In een ander historisch wijnboekje, Wijn van J.D. Rahusen uit 1957, vond ik over 'Bual Madeira' de uitspraak: 'de klassieke morgen-drank van onze voorouders'. En tenslotte leverde Google een verwijzing naar de roman Fernand van Melati van Java uit 1874 met de term 'morgenwijn'. 'Nadat Fernand den eersten keer gekomen was om beide zusters af te halen en de boodschap ontvangen had, dat ze uit waren, ging hij even naar huis om zijn mama te zeggen, dat zij niet onmiddellijk haar gasten behoefde af te wachten. Tot zijn teleurstelling zag hij niemand in het salon en in de huiskamer dan Emilie die de morgenwijnen op tafel arrangeerde'.

Wat ik me nu afvraag, is wanneer de omslag is opgetreden en waarom? Wijnen als madera, port en Montbazillac associëren wij bijna uitsluitend nog met het dessert, na het avondeten. Het Standaard Wijnboek uit 1972 bijvoorbeeld, van Hugh Johnson en Arne Krüger, rept met geen woord over de oudere traditie om dergelijke wijnen 's morgens te drinken. Ik vermoed dat de Tweede Wereldoorlog een grote breuk in deze traditie is geweest. Bovendien hangt het waarschijnlijk ook samen met het verdwijnen van een manier van leven door de gegoede klassen.
En toch tref je de traditie hier en daar nog aan: zo is van grand old man van de Engelse wijnwereld Michael Broadbent bekend dat hij graag 's morgens een sherry drinkt. En ontving onze eigen Prins Bernhard zijn gasten in de ochtend niet ook met champagne, bier en nootjes?

Zondagtip: kaas met zoete wijn

De combinatie kaas en wijn staat regelmatig in de belangstelling. Dan laait de discussie weer op: wit of rood bij kaas? Vaak wordt dan uitgegaan van droge wijnen. Maar onlangs heb ik ervaren dat sommige kazen heel goed samengaan met zoete wijn! De combinatie Roquefort en Sauternes is wel bekend, evenals port met Stilton. Maar wat dacht je van een stukje echte Petit Doruvael met een zoete (passito) Verdicchio dei Castelli di Jesi? Of Romero met een zoete Primitivo?

Tijdens onze wijnspijs-avond verzorgde Larissa, gastvrouw van het jaar 2006 en werkzaam bij De Burgemeester in Linschoten, de kaas met bijbehorende wijn. Zij had voor ons een paar prachtige lokale kazen meegenomen: Le Petit Doruvael is een roodschimmelkaasje uit Montfoort. Romero is een harde rauwmelkse boerenkaas uit IJsselstein en heeft 6 maanden gerijpt in rozemarijn. Oorspronkelijk komt de kaas uit Spanje, maar de eigenaren van de Elisabeth Hoeve hebben daarop geïnspireerd een eigen Nederlandse variant gemaakt. De derde lokale kaas was de Blauw Klaver uit Harmelen, een camembertachtige kaas met blauwschimmel.

Zelf was ik het meest te spreken over de Petit Doruvael. De romige roodschimmelkaas combineert uitstekend met de jonge zoete Verdicchio (Sartarelli, 2006). Ook de 'vino dolce naturale' uit de hak van Italië, Puglia, gemaakt van primitivo-druiven, mocht er zijn (Chicca, Primitivo di Manduria DOC). Ik proefde hem zonder kaas, maar kan me er heel goed een stukje Romero of Roquefort bij voorstellen.

Waarom combineert kaas zo goed met zoete wijn? Dat heeft te maken met het gevoel in de mond dat kaas vaak oplevert: vol, vet en romig, soms ook zout en korrelig. Drink je daar bijvoorbeeld een tanninerijke rode wijn bij, botst het zout en het vet met de strakheid van de tannines. Zoete wijnen hebben die tannines niet, en geven zelf ook een heel vol, romig, vet mondgevoel. Je moet het gewoon eens proberen om het te ervaren!

Een wijn voor koningen: Commandaria

Zonder dat ik het me gisterenavond realiseerde, heb ik een glas pure geschiedenis gedronken! Ik dronk de wijn die Richard Leeuwenhart geschonken kreeg bij zijn huwelijk met Berengaria van Navarre, in de aanloop tot de derde kruistocht. Het huwelijk vond plaats op 12 mei 1191 in Limassol, op Cyprus. De wijn beviel Richard, koning van Engeland, zo goed, dat hij hem 'een wijn voor koningen en de koning onder de wijnen'noemde. In de middeleeuwse rangorde van wijnen stond deze wijn van Cyprus eeuwenlang bovenaan, al konden slechts weinigen hem veroorloven. Maar gelukkig kende deze wijn vele broertjes en zusjes, eveneens afkomstig uit het oostelijke Middellandse Zeegebied. De in Nederlanden in de middeleeuwen hoog gewaardeerde malvoisie / malvasia was er één van.
De wijn die ik dronk was Commandaria, meegebracht door een bevriende wijnhandelaar van een vakantie naar Cyprus. Na afloop van een nieuwjaarsborrel genoot ik samen met de wijnhandelaar en zijn vrouw in een zeer verantwoorde ambiance - middeleeuwse kelders onder de Oudegracht, waar al eeuwen wijn opgeslagen heeft gelegen - van dit heel bijzondere glas. In het kort werd de onderstaande geschiedenis al geschetst door de wijnhandelaar, maar pas thuis achter de computer begreep ik ten volle wat een 'historisch' glas dat gisteren is geweest.

Cyprus kent al 4000 jaar wijnbouw: veel eerder dan Italië, om nog maar te zwijgen van Frankrijk en de rest van West-Europa. De moderne wijngeschiedenis van het land begint vooral na de grote phylloxera-ramp van de 19e eeuw. Cyprus bleef gespaard voor de grote druifluisaanval en kon zijn exporten aan het begin van de twintigste eeuw stevig opvoeren. Vanaf 1937 werd op het eiland ook een goedkope soort sherry gemaakt, die vooral populair was in Noord-Europa en bij de Engelsen (Cyprus stond van 1878 tot 1960 onder Brits gezag). In recente jaren is de Cypriotische wijnbouw grondig aangepakt en wordt er inmiddels vroeg geoogst, gevinifieerd in roestvrijstaal en onder temperatuurcontrole en worden de nieuwste wijnmaaktechnieken toegepast.

In al die eeuwen is men gelukkig ook de zware zoete dessertwijn blijven produceren waar Richard Leeuwenhart zo dol op was. Mogelijk spreekt zelfs Hesiodus, in de 7e eeuw vóór Chr., al van deze wijn als hij het heeft over Cypriotische Manna, een wijn van ingedroogde druiven. De wijn dankt zijn huidige naam aan het gebied op Cyprus waar de wijn vandaan komt: het oude commanderijgebied van de Tempeliers en later de Ridders van Sint Jan, die eeuwenlang bezittingen op het eiland hadden. Uit de 19e eeuw zijn vele beschrijvingen van 'Commanderi' of 'Commanderia' bekend, vooral van Britse auteurs. Sommige bronnen menen dat de kwaliteit sinds het begin van de 20ste eeuw achteruit is gegaan en dat je eigenlijk een fles uit die tijd zou moeten proeven.... De Commandaria Saint Barnabas van coöperatie SODAP die ik gisteren proefde, mocht er wat mij betreft echter zijn. Amberkleurig, stroperig, in de neus voor krenten en rozijnen, maar ook iets rokerigs. De neus suggereert vooral veel zoet, maar de smaak is vervolgens heel vol maar subtiel en gebalanceerd, dankzij de mooi zuren. Het alcoholpercentage is 15%, lager dus dan port en vergelijkbaar met de zoete versterkte wijn van Zuid-Frankrijk. Deze wijn is echter niet versterkt!

De wijn wordt gemaakt van de xynisteri (wit) en mavro (rood)-druiven, die overrijp geoogst worden en dan 10 tot 15 dagen uitgelegd worden in de zon om in te drogen. Het suikergehalte moet een bepaald minimumniveau hebben voordat de druiven geoogst mogen worden en een nog hoger suikergehalte hebben bereikt voordat ze gevinifieerd mogen worden. Die gisting duurt tamelijk lang, aangezien men net zo lang wacht totdat het alcoholniveau op natuurlijke wijze 15% bereikt. Er wordt dus niet versterkt! Rijping gebeurt minimaal 4 jaar op eiken vaten.
Wijn uit Cyprus, de xynisteridruif noch Commandaria komen voor in de database van in Nederland geïmporteerde wijnen. Het was gisteren dus werkelijk een uniek glas dat ik heb gedronken, waar ik, ook zonder deze uitgebreide geschiedenis al helemaal te weten, gigantisch van heb genoten. Op naar Cyprus!

Sangria Rojo

In mijn echte brievenbus trof ik gisteren een doos wijn, in mijn digitale zat eveneens een leuke verrassing: de eerste Nieuwsbrief van het New Yorkse Wine Cellar Sorbets. Ik berichtte al eerder over dit bedrijfje, dat inmiddels een interessante niche in de Amerikaanse ijswereld heeft aangeboord. Wine Cellar Sorbets maakt ijs op basis van diverse wijnsoorten. Er was al Riesling, Champagne, Cabernet Sauvignon, Pinot Noir en Rosé-ijs. Nieuw in het assortiment is deze zomer een beker ijs op basis van tempranillo en sinaasappelsap: sangria rojo.
Ook de website is vernieuwd en biedt nu zelfs recepten. Ga even langs bij Herberg De Ketel en de Kurk, waar we een van die recepten op de kaart hebben gezet.
Het aantal winkels van Wine Cellar Sorbets is nog steeds beperkt: het ijs is alleen verkrijgbaar in de staten New York, New Jersey en Florida. Wel kun je het online bestellen, zelfs naar Nederland! Misschien toch eens doen....

Wijnkeuzes bij Auguste

Beweerde ik zondag nog dat ik maar heel weinig in restaurants eet met een fatsoenlijke wijnkaart, drie maal raden waar ik gisteren dineerde.... Bij een éénsterren-restaurant, Auguste in Maarssen. En zoals dat tegenwoordig gaat als ik met een gezelschap uit eten ga, wie krijgt dan de wijnkaart? Juist ja, ik. 'Want jij weet toch zo veel van wijn!' Nou, in zo'n restaurant voel ik precies wat Anda Schippers in haar column in de recente Perswijn beschreef: eigenlijk durf ik mijn mond nauwelijks open te doen tegenover zo'n hele echte sommelier. Ik heb de wijnkaart doorgebladerd, me verlekkerd aan de heerlijke wijnen en de grote namen, en vervolgens toch maar gekozen voor het veilige wijnarrangement. Bovendien wist ik op het moment dat ik de wijnkaart kreeg nog niet wat we geserveerd zouden krijgen.

Toch zag ik één wijn op de kaart die ik graag wilde inpassen: het knipseltje over die wijn ligt al enige weken op mijn bureau. Ik heb de stoute schoenen aangetrokken en vroeg de sommelier of het mogelijk was de Bernardus Monterey County Sauvignon Blanc 2005 te combineren bij één van de gerechten. Deze witte wijn, gemaakt door de wijnmakers van de Nederlander Ben Pon, is onlangs door The Wall Street Journal uitgeroepen tot beste witte wijn van deze zomer. Nu heb ik wat tegen 'beste' wijnen, maar als ik zo'n beste wijn dan ook weer tegenkom op de kaart van een gerenommeerd restaurant, ach, dan wil ik dat toch eigenlijk wel uitproberen. En het moet gezegd: ik vond hem uitstekend. The Wall Street Journal heeft smaak! We kregen de Sauvignon Blanc geserveerd bij de eerste gang van garnaaltjes en een zoute dikke visbouillon, waarbij hij uitstekend paste. Het is een knisperend frisse wijn, met klassieke Sauvignon-luchtjes van gras en kruisbessen en een mooie citrus-afdronk. Gelukkig vonden mijn tafelgenoten deze keuze ook heerlijk.

Over de andere wijnen uit het arrangement heb ik wat gemengde gevoelens. Ten eerste was het toch wat veel Nieuwe Wereld: Californië (zelf om gevraagd, toegegeven), Zuid-Afrika en Chili kwamen aan bod, naast een zeer moderne pinot noir uit Pènedes, Spanje. In het kort geef ik wat impressies.
Bij de risotto met versgeschaafde truffel en olijfolie dronken we een assemblage van chenin en sauvignon uit Zuid-Afrika, van de bekende wijnmaker Jean Daneel uit Franschhoek. Eerlijk gezegd heeft deze wijn totaal geen indruk op me gemaakt. Hij was gewoon aardig, maar ik kan er achteraf weinig meer over zeggen. (De truffel met olijfolie was wél verrukkelijk!)
Gelukkig is de pinot noir van Miguel Torres, Mas Borràs 2005, me veel beter bijgebleven. Dit is een stevige, moderne rode wijn uit een wat koeler stukje Spanje. In de geur wat vanille, ontstaan door de rijping op eikenhouten vaten. Daarnaast ontdekte ik aroma's van rood fruit, viooltjes en een lichte hint van chocolade. Met de op diverse manieren klaargemaakte stukjes lam was het een uitstekende combinatie. Deze wijn wil ik nog wel eens in een vergelijkende pinot noir-proeverij zetten naast Spätburgunders uit de Ahr en wat goede Bourgognes. (En misschien, na onze reis naar Californië, naast wat pinot noirs uit de Russian River). Ik vermoed dat deze Spanjaard nog wel eens op mijn tafel thuis zal verschijnen!

Bij het dessert van kersen met warme witte chocolade werd een Chileense wijn geserveerd: Late Harvest Sauvignon Blanc van Errazuriz. Ik vond deze zoete wijn een ontdekking! Heerlijk fris, fruitig, bestemd om op een terras te nippen terwijl je geniet van een zonsondergang in de bergen. Achteraf had ik ook associaties met sneeuw op een zonovergoten Andestop... ;-)
Maar helaas, bij de kersen met warme chocolade was het geen combinatie. Bij dit gerecht had een versterkte zoete rode wijn gepast: Banyuls of Maury misschien, of een port. Het lukte me niet meer de sommelier hierover te vragen, maar ik vond het echt een gemiste kans.
Misschien volgende keer toch maar eens mijn eigen wijnarrangement samenstellen?

Geproefd: Pinot Noir Beerenauslese 2005

Waar moet ik beginnen vandaag? Ik wil wat schrijven over de Pinot Noir Beerenauslese 2005 van Willi Opitz, maar heb nog niet de juiste invalshoek gevonden.
Zal ik schrijven dat dit - in tegenstelling tot veel zoete wijnen - een rode wijn is? Ik weet nog goed hoe verbaasd we zelf waren toen we ontdekten dat er ook zoete wijn van blauwe druiven gemaakt werd. We proefden jaren geleden een St. Laurent Eiswein, ook uit Oostenrijk, net als de Pinot Noir Beerenauslese. Waarom is dat eigenlijk, dat grote zoete wijnen (met uitzondering van de versterkte wijnen als port) meestal wit zijn? Zou het iets te maken hebben met het tanninegehalte in de schillen?

Of zal ik schrijven over de eenvoud van het etiket? Naast Pinot Noir Beerenauslese 2005 staat daar alleen nog Willi Opitz - Illmitz Austria en Limited Edition. Dat laatste is niet zo informatief, de andere gegevens wel. 'Illmitz' is een plaatsje aan de Neusiedlersee, een ondiep meer aan de Oostenrijkse grens met Hongarije. Het plaatsje staat bekend om de fantastische zoete wijnen die er vandaag komen. Het klimaat is er namelijk uitermate bevorderlijk voor botrytis cinerea, de schimmel die de druiven een gewenste rotting bezorgt.
De overige gegevens leveren ook de nodige informatie: '2005' was bijvoorbeeld wat dat edele rotten betreft een topjaar aan de Neusiedlersee. Het jaar was vochtig en warm en er schijnen in 2005 heel goede zoete wijnen gemaakt te zijn. 'Beerenauslese' vertelt ons dat de druiven met de hand geplukt zijn. Sommige van die druifjes waren aangetast door botrytis, andere niet. Maar alle druiven waren zo goed als overrijp, hebben heel lang aan de stok gehangen en bevatten enorme ladingen suiker. Als alle druiven door botrytis waren aangetast en de druiven met de hand geselecteerd waren, dan had de wijn Trockenbeerenauslese geheten.
De naam 'Willi Opitz' is misschien nog wel het meest veelzeggend: hierdoor weet je dat je een topwijn in huis hebt. Opitz is samen met Aloïs Kracher één van de grote mannen binnen de Oostenrijkse zoete-wijnwereld, al is zijn domein heel klein. Maar door slimme marketing heeft hij een wereldwijde naam opgebouwd en worden zijn wijnen overal geroemd.
Het achteretiket meldt nog wat andere essentialia: 13% alcohol bijvoorbeeld en de melding dat de wijn sulfieten bevat.

Ik geloof dat ik nu alles wel heb verteld over deze wijn. Ik had nog kunnen kiezen voor de 'wijn-spijs'-invalshoek. Dan had ik verteld dat deze heerlijke zoete wijn uitstekend paste bij de frambozentaart die ik dit weekend bakte. Willi Opitz zelf raadt de wijn aan bij lam, kippenborst, wild zwijn of vis. Tijdens een proeverij heb ik er een stukje gerookte zalm (gravad lachs) bij gegeten, wat ook niet te versmaden was. Eigenlijk doen wij in Nederland veel te weinig met dit soort wijnen. Ik zou willen dat ik al deze combinaties eens uit kon proberen!

Tot slot had ik de wijn nog kunnen beschrijven. Dan zou het op de klassieke manier iets worden als: in de geur ontdek je rood fruit, vooral frambozen en aardbeien; de smaak is fris, met duidelijke aanwezige sporen van botrytis. Ik heb geprobeerd dat te beschrijven, maar dat vind ik erg lastig. Misschien komt een bittertje nog het meest in de richting, of iets van heel bittere chocolade. Ik had iets kunnen toevoegen over het bewaarpotentieel: je kunt de wijn 10 tot 15 jaar bewaren. Dat houdt geen mens echter uit, hij smaakt nu al zo goed!
En als ik een wat modernere benadering had gekozen, had ik gezegd: dit is een wijn voor slechts twee personen: jij en je partner, na een rustig dineetje, waarna je nog even in de tuin met het laatste drupje gaat nagenieten. Van zo'n wijn laat je niemand meegenieten, die drink je helemaal lekker samen op.

Picolit en Ramandolo

Gisteren kwam Nico thuis met enthousiaste verhalen over een witte wijn die hij bij de asperges had gedronken: een Tocai uit Friuli (Noord-Italië, noordoostelijk van Venetië). Inmiddels denk ik dat ik de wijn achterhaald heb, waarschijnlijk verkrijgbaar bij de winkels van Les Genereux. Daarover binnenkort meer, als ik die intrigerende wijn ook uitgeprobeerd heb, bij de asperges.
Waar het me in dit blogje om gaat, is het feit dat er nog zo veel meer is dan het vertrouwde. Naar welke wijn grijp je snel als je asperges gaat eten? Juist ja, een Pinot blanc of een Weissburgunder. Wat drink je als je lamsbout met Pasen op tafel zet? Rode Bordeaux, uit de Medoc, van de klassieke druivenrassen cabernet sauvignon en merlot. Zo zijn er talloze standaardcombinaties waar helaas nog te weinig van afgeweken wordt. En dat terwijl er dus ontelbare spannende wijngebieden zijn waar ook goede wijnen vandaan komen, die mogelijk net zo goed bij een bepaald gerecht passen als de wijnen die we er altijd bij drinken.
De Tocai uit Friuli is een goed voorbeeld. Wie heeft er in Nederland nu eigenlijk van dit wijngebied gehoord? Ik toevallig wel, maar met 'gehoord' is dan ook alles gezegd.

Hoewel, nu ben ik aan het jokken: op Prowein heb ik wel een aantal wijnen uit Friuli geproefd, en nog een paar hele mooie ook. Het gebied Friuli-Venezia-Giulia was met een grote stand aanwezig en de geïnteresseerde bezoeker werd overladen met informatiemateriaal. In mijn blauwe Friuli-tas trof ik een dik naslagwerk over de wijnen van Friuli, diverse toeristische folders en een aantal brochures van wijnmakers. In de stand proefde ik zes fantastische zoete wijnen, van de druivensoorten ramandolo en picolit. Ramandolo heeft een eigen DOCG, de hoogste categorie met herkomstbenaming in Italië. Picolit valt onder het herkomstgebied Colli Orientali del Friuli - Sottozona Rosazzo. Volgens de spreker was de Picolit typisch zo'n wijn die de bevolking vroeger voor eigen gebruik maakte, voor feesten en partijen. Het is een minder belangrijke druivensoort, die echter anno 2007 wel wijnen van topkwaliteit levert. Totale aanplant van de picolit is 50 ha., van de ramandolo 60 ha. Goede producenten zijn bijvoorbeeld Dario Coos en Jacùss. We kregen bij de wijnen zoete koekjes van maismeel en stukjes licht-zoute koemelkse kaas, één van de vele specialiteiten van het gebied. Beide hapjes combineerden uitstekend.
De beide edelzoete wijnen kunnen goed bewaard worden, minstens zo'n 10 à 20 jaar. Helaas zijn ze buiten het gebied nog weinig verkrijgbaar; de database van het Wijninformatiecentrum meldt mij dat er een handjevol Picolits in Nederland verkrijgbaar is en geen Ramandolo.
En ergens heb ik ook wel mijn twijfels of dat nu echt jammer is. Volgens de spreker van de presentatie op Prowein moesten de halve literflesjes zoete Picolit en Ramandolo tussen de 12 en de 25 euro opbrengen. Niet echt heel duur voor goede zoete wijnen, maar of ze de concurrentie met andere 'stickies' aankunnen, bijvoorbeeld uit Duitsland en Oostenrijk, vraag ik me af.
Feit blijft dat er veel interessante wijngebieden in Europa zijn, soms totaal onbekend voor de wijnliefhebber. Wat hebben we nu toch in Chili of Zuid-Afrika te zoeken, als er dichter bij huis zulke spannende wijngebieden te ontdekken zijn?

Sherry-avonturen

Valt het jullie misschien ook op? Volgens mij zijn niet alleen bubbels in, sherry is ook weer bezig aan een come-back. Ik kom de laatste tijd regelmatig reclame voor sherry tegen. Eerst in het blaadje van de Vrienden van de Goede Wijn, onlangs in de uitgebreide wijnfolder van de Makro/Lukas Klamer. Beide keren Lustau sherry's, ook nog. Al jaren ben ik nieuwsgierig naar echt goede sherry, maar het is er nog zelden van gekomen iets te proberen. Als ik wel eens een glas sherry probeerde in een tapasrestaurant hier te lande, viel het me altijd zwaar tegen. Vieze zure drankjes vond ik het vaak. In een opwelling heb ik dan ook de drie geadverteerde Lustau-sherry's maar eens in huis gehaald.

De eerste, East India Solera, bleek een heerlijke madera-achtige wijn, die perfect smaakte bij de pecannotenmuffins. Vandaag als aperitief en na het eten in de tuin met een boek was het ook niet te versmaden. Het is niet verwonderlijk dat de wijn ons zo deed denken aan madera: hij ondergaat eenzelfde soort proces, en de oorsprong van de wijn is vergelijkbaar met die van madera. Vaten sherry werden in de zeventiende eeuw op lange zeereizen meegenomen. Het schudden en de hitte gaven de wijn in die vaten het karakter dat we nu van madera en dus van East India Solera kennen. Alleen gaat de wijn nu niet meer op reis, het effect wordt aan land nagebootst.

De tweede fles bevatte een zware zoete wijn, gemaakt van de druivensoort pedro ximenez. Zelfs voor een liefhebber van edelzoete wijnen als ik was dit toch wel erg heftig: een heel sterk karakter van rozijnen en tamelijk stroperig, eigenlijk alleen geschikt om in heel kleine glaasje bij een chocoladedessert te drinken. Maar wel goed, dat wel. De druiven van deze sherry worden eerst in de zon gedroogd voordat ze geperst gaan worden, om zo een nog hoger suikergehalte te krijgen. Net als met ijswijn is de opbrengst aan sap dan ook vrij klein.

De derde is een heel bijzondere fles. Het gaat om een zogenaamde almacenista, gerijpte ongemengde wijnen die door particulieren wijnmakers vastgehouden werden om later aan grote bodega's te verkopen. Lustau was zelf een almacenista tot de jaren vijftig; daarna werd het bedrijf opgekocht door de Caballerogroep, dat op een gegeven moment deze wijn onder de naam almacenista op de markt te bracht. Het is dus geen type sherry: de fles die ik kocht is een fino, maar ook de andere sherrytypes kunnen als almacenista op de markt gebracht worden.

Overigens weet ik vrij weinig van sherry, ik leer bij met iedere fles die ik openmaak. De almacenista, een Fino del Puerto Sherry, Solera Matured by Jose Luis Gonzalez Obregon in El Puerto de Santa Maria heb ik nog niet geproefd. Zodra ik dat gedaan heb en ik weer wat bijgeleerd heb, volgt weer verder nieuws van mijn sherry-avonturen.

Gesignaleerd: wijngelei

Tussen de stapels leesvoer zat dit weekend het magazine van de Bijenkorf. In de rubriek Taste trof ik daar een bijzonder product: wijngelei van De Librije. Jonnie en Thèrese Boer verkopen in hun winkel drie geleisoorten gemaakt van wijn: Traminer Beerenauslese-, Zweigelt- en Eisweingelei. Wat er niet bijstond, maar wel uit de afbeelding is af te leiden, is dat de wijngelei afkomstig is van de beroemde Weense firma Staud, al sinds de dagen van het Oostenrijks-Hongaarse rijk in bedrijf. Staud maakt jam's, marmelades, gelei en vruchtensiropen.De wijngelei's zijn gemaakt in samenwerking met een van Oostenrijk's bekendste wijnmakers, ook internationaal, Aloïs Kracher. Kracher maakt wijn langs de Neusiedlersee, een groot ondiep meer op de grens met Hongarije. Uit dit gebied komen de meest fantastische zoete wijnen en samen met zijn familielid Willi Opitz staat Kracher aan de top van producenten die zoete wijnen maken: Beerenauslese, Ausbruch, Eiswein, Strohwein (wijnen waarvan de druiven gedroogd zijn op matten van stro) en vele andere specialiteiten.

Eigenlijk ben ik wel heel benieuwd naar de smaak van deze gelei's; zou je daar nu ook echt de diverse druivensoorten uithalen? Traminer is een witte druif, Zweigelt een specifiek rode Oostenrijkse soort. Waar de Eisweingelei van gemaakt is, heb ik niet kunnen achterhalen. Hij moet in ieder geval erg zoet zijn. De gelei's worden vaak geserveerd bij vleesgerechten, bij foie gras of bij een kaasplankje. Ook over het ijs schijnt het lekker te zijn.
In Herberg De Ketel en de Kurk tref je een recept aan om wijngelei te maken, plus nog wat meer tips waarbij je de gelei kunt serveren.

Kracher werkt niet alleen samen met Staud op het gebied van gelei; ook met een kaasmaker, een azijnbereider en een chocolatier worden heerlijke wijngerelateerde producten gemaakt. Wat zijn er toch een lekkere dingen op de wereld.....

Heerlijk avondje met zoete Monastrell

Het leven van een blogger kent soms leuke verrassingen. Vorige week ontving ik plotseling, zomaar uit het niets, een mailtje uit Spanje, van een brand manager van Casa de la Ermita, een jong wijnbedrijf in de wijnstreek Jumilla, een heuvelachtig gebied in zuidoost Spanje. Of ik eens aandacht aan het bedrijf kon besteden... Inmiddels staan er een aantal flessen in onze voorraadkast, om kritisch te proeven. Ze werden slechts twee dagen na het betreffende mailtje afgeleverd namens de Nederlandse importeur, JJC Kwast Wijnkopers.
Vanavond, op dit natte heerlijk avondje, vonden we het wel toepasselijk zo'n flesje te legen.
Bij de flessen zat namelijk ook een rode zoete dessertwijn, Monastrell 2004. Geen bisschopswijn voor ons dus, wel wijn uit een kluizenaarshut, en heel toepasselijk uit Spanje.

Zondag hadden we hem al open gemaakt, bij de chocolademousse. Vanavond combineerden we de wijn met een notenchocoladetaartje naar een recept van Jamie Oliver (The Naked Chef is terug , p. 245).
De wijn heeft het karakter van een jonge ruby port, maar zonder het scherpe van de alcohol in port. Het alcoholpercentage is dan ook 'maar' 14.5%. De wijn barst van het fruit, en dan speciaal bosfruit. De eerste indruk is er een van zelfgemaakte bramenjam, daarna beginnen ook de tannines in de wijn op te vallen. Ook de geur van vanille is aanwezig. De wijn heeft na een temperatuurgecontroleerde fermentatie drie maanden gerijpt op eiken houten vaten.
Tegen het vette van de chocolademousse kon de wijn minder goed op, maar vanavond bij de notenchocoladetaart was het een uitgelezen combinatie. Ik had zelfs het idee dat de wijn er sinds zondag beter op was geworden.

Monastrell is een druivenras dat vanouds in Spanje gedijt, maar volgens sommigen ook in Frankrijk voorkomt onder de naam mourvèdre. Jancis Robinson vermeldt in haar standaardwerk Vines, Grapes and Wines deze verwantschap echter niet. In een warm klimaat is de monastrell een ideale druif: hij past zich aan aan ieder bodemtype en herstelt zich goed van voorjaarsvorst. De soort is zelfs erg resistent tegen de gevreesde druifluis of phylloxera. Dat betekent dat er in Spanje nog veel monastrell voorkomt die niet geënt is op Amerikaanse wortelstokken. Zo ook de monastrell van Casa de la Ermita; de huidige aanplant is zeker 80 jaar oud, niet geënt en vormt het hart van het jonge wijnbedrijf. Naast dit oude en inheemse ras worden op Case de la Ermita veel internationale druivensoorten verbouwd, waarover later meer.

De appellation Jumilla ligt ten westen van Alicante, dat weer aan de Middellandse Zee ligt. Evenals vele andere Spaanse wijngebieden heeft er in Jumilla de laatste twintig jaar een enorme moderniseringsslag plaatsgevonden, waarvan Casa de la Ermita een belangrijke exponent is. Met deze Sweet Monastrell grijpt het bedrijf enerzijds terug op een oude traditie van zware, zoete dessertwijnen, anderzijds vertegenwoordigd hij door zijn fruitigheid en zijn frisheid het nieuwe wijnelan van het land van onze goedheiligman.
Wij hebben genoten vanavond, niet alleen van de surprises en gedichten, maar ook van de uitstekende fles rode dessertwijn.

Erlauer, Morer en Badacsonyer

Sommige wijnlanden krijgen nog altijd niet de aandacht die ze verdienen. Neem nou Hongarije: als sinds de val van het communisme in 1989 is de wijnindustrie in dat land in op weg naar een mooie toekomst. Er zijn begenadigde wijnmakers als Attila Gere, Istvan Szepsy en anderen. Maar wie in Nederland kent ze? Een enkele importeur waagt zich er aan, maar bij het grote publiek zijn ze niet bekend. En dat is ongelofelijk jammer. Woensdagavond proefde ik bij Grand Restaurant Karel V namelijk weer eens een fantastische Hongaarse wijn: een late geoogste Furmint uit 2003. Helaas viel het dessert van ondefinieerbare cakejes in saus van thee en amandelmelk heel erg tegen, ik vond er kraak nog smaak aan. Maar de wijn vond ik goddelijk, dat was voor mij het eigenlijke 'toetje'.

De Late Harvest Tokaji Furmint 2003 is een zoete witte wijn uit de streek Tokaj van het druivenras furmint, met botrytis, op moderne wijze gemaakt. Wel een Tokaji dus, maar geen Aszu; geen klassieke zoete wijn uit Hongarije gemaakt in de houten kuipjes die ze puttonyos noemen en die bekend en geliefd was bij koningen en keizers. Wel een 'gewone' edelzoete wijn, zoals ze ook in Oostenrijk en Duitsland gemaakt worden. Het fruit wordt superrijp en laat geoogst, terwijl de edele rotting al heeft toegeslagen. De bijna ingedroogde druiven worden voorzichtig geperst en het zo verkregen sap wordt langzaam vergist.

Deze zoete Hongaarse wijnen zijn eigenlijk de enige die nog een beetje bekend zijn hier. Dat was in de eerst helft van de twintigste eeuw wel anders. Bij de verrassingszending historisch materiaal die ik onlangs van een kennis kreeg zat ook een brief van importeur N.V. Wijnhandel-Maatschappij Atlantic, Agentuur- en Commissiehandel te Amsterdam, aan een wijnhandel in Maastricht, uit 1937. Ik citeer hieronder uit deze brief:

Mijne heren,
Het is hier nog niet voldoende bekend, dat Hongarije behalve wereldberoemde Tokajer, ook zeer goede witte tafelwijnen zooals Erlauer, Morer, Badacsonyer, produceert. De soorten, die in het genre der Moezelwijnen zijn, voldoen het meest aan de Hollandsche smaak. In kwaliteit zijn de deze wijnen beslist beter en aromatischer, doch in prijs op het oogenblik lager dan de Luxemburgsche wijnen. Geen wonder dan ook, dat Hongaarsche Witte Tafelwijnen meer en meer, met stijgend succes in Frankrijk, België, Zwitserland en zelfs in Luxemburg ingang vinden.
Ook in bevoegde vakkringen hier worden bovengenoemde soorten zeer goed beoordeeld.

Indien u voor een bemonsterde offerte interesse hebt, gelieve U ons dit mede te deelen onder gebruikmaking van ingesloten kaart...... De levering geschiedt rechtstreeks uit Hongarije.

Het is dat de datum boven deze brief 14 december 1937 is, en dat de termen Erlauer, Morer en Badacsonyer de meeste wijnliefhebbers weinig meer zullen zeggen, anders zou het best een brief uit 2006 kunnen zijn.. Want er komen nog steeds goede wijnen uit Eger (= Erlau), Mor en Badacsony, aldus Stevenson in de Meest complete wijnencyclopedie.

Ik denk dat ik wel een thema weet voor een komende Wine Blogging Wednesday. Nu nog een wijnhandel met brede verspreiding over Nederland. Hongaarse internetwijnhandels: meld u maar!

Primeur: Muscat de Noël

Het is opvallend stil in de Nederlandse pers en op de wijnblogs: weinigen hebben het over de Beaujolais Primeur die vanaf gisteren verkocht mag worden. Of heb ik iets gemist?
Je kunt tenslotte niet ieder jaar schrijven over hoe slecht de meeste van deze 'primeurtjes' wel niet van kwaliteit zijn, en dat je beter een goede cru uit de Beaujolais kunt drinken.

Als je het echt over primeurwijnen wilt hebben, heb ik een veel leukere. Volgende week staat de Roussillon namelijk helemaal in het teken van de Muscat de Noël 2006! Vanaf 23 november mag hij vrijgegeven worden, op 25 november volgt een feestelijke lancering in Perpignan en op zondag 26 november wordt de wijn nog eens ingezegend in het plaatsje dat normaal gesproken de zuidelijkste Muscat zijn naam geeft: Rivesaltes.

Muscat de Noël heeft een heerlijk fris fruitig aroma, waarin je perzik, mango, litchi en mint zou kunnen ontdekken (aldus de promotionele uitingen, ik heb hem nog niet geproefd). Hij kan gedronken worden als aperitief of dessertwijn en combineert uitstekend met blauwschimmelkaas, sorbets, desserts met honing, vruchtendesserts en vruchtentaart (citroenmerengue pie bijvoorbeeld). Drink de wijn koud, op 8 à 10 C.

Enige jaren geleden besloten de producenten in de Roussillon speciaal voor Kerstmis een wijn te gaan maken. Zij gebruiken daarvoor twee druivenrassen, de muscat à petits grains en de muscat d'Alexandrie.
Het schijnt dat de wijn al in de veertiende eeuw aan het hof van de Catalaanse koningen werd geschonken. Het is maar een kleine afstand van de Roussillon naar Barcelona, en in de Middeleeuwen viel die hele streek onder de invloed van de graven van die stad. Logisch dat ook de wijn uit dat gebied speciaal voor Kerst naar het hof vervoerd werd. Wat zouden ze er toen bij gegeten hebben?

Voor deze Kerstwijn wordt het traditionele proces van de vin doux naturels gevolgd: tijdens de gisting van de most wordt alcohol toegevoegd, om het gistingsproces te stoppen. De suikers die niet vergisten, geven een natuurlijk zoete smaak aan de wijn.

Muscat de Noël verschilt dan ook eigenlijk niet veel van de gewone Muscats uit het zuiden van Frankrijk: de niet verkochte wijnen gaan na Kerst gewoon de handel in met een ander etiket onder de naam Muscat de Rivesaltes.
Maar zie het schattige sneeuwmannetje nou toch, zo'n fles laat je toch niet staan? Het is een slimme marketingtruc, maar wel een leuke, vind ik. Op dit moment zijn de producenten die Muscat de Noël maken nog niet bekend, de lijst wordt donderdag 23 november gepubliceerd. Zodra de lijst bekend is, zal ik vermelden of en zo ja waar de Muscat de Noël in Nederland verkrijgbaar is.

Een oude fles moelleux

Wat doe je in het volgende geval: je vindt in je voorraadkast nog een oude fles witte Bordeaux, een zogenaamde 'moelleux'* uit 1994. Je hebt hem recent gekregen, maar eigenlijk nog niet zo goed bekeken. Je kent die flessen 'moelleux' wel, ze staan onderin de supermarktschappen. Ze zijn kwalitatief niet geweldig, en al helemaal niet als ze al 12 jaar oud zijn. Het is zo'n fles die je als juf op je verjaardag van de ouders krijgt, of als werknemer van je collega's, wanneer je vertrekt... Wat doe je in hemelsnaam met zo'n fles, als je hem niet door de gootsteen wilt spoelen?

Je maakt er een heerlijk aperitief van! Het overkwam mijn vriendin Ariane, die eigenlijk een aperitif Perigord wilde gaan maken. Het recept daarvan luidt: neem een fles wijn, rood of wit, en gooi er een paar handen jonge blaadjes van notenboom of fruitboom in. Voeg 200 gram suiker en een glas eau de vie toe.

Maar helaas, er zijn momenteel erg weinig jonge blaadjes aan de notenbomen. Ariane verzon een list: ze besloot de moelleux toch niet weg te spoelen en ging zelf aan het experimenteren. Ze voegde 100 gram bruine suiker, 100 gram honing, 5 takjes rozemarijn, 10 peulen kardemom, geraspte schil van een sinaasappel en een glas brandewijn toe. En dit alles gaat ze minimaal vier tot zes weken laten trekken. Dochterlief maakte het mooie etiket!
Ariane heeft mij verteld dat het drankje nu al heerlijk smaakt en over een aantal weken ga ik natuurlijk even proeven. Ik vind het een geweldige oplossing voor een overtollige fles. Waarschijnlijk ga ik er zelf binnenkort gewoon een fles moelleux voor kopen.

Deze moelleux die omgetoverd is tot een fles zelfgemaakte aperitief is het eerste recept van een samenwerking die Ariane en ik gaan beginnen. We zijn nog op zoek naar een naam voor die samenwerking, maar in de toekomst zullen op Wijnkronieken regelmatig recepten van Ariane met wijnsuggesties van mij verschijnen. Jullie horen nog van ons!

* Moelleux: volgens de nieuwe 'meest complete wijnencyclopedie' van Tom Stevenson, waarover binnenkort meer, is een moelleux een rijke, halfzoete Franse wijn. Letterlijk betekent moelleux zacht of aangenaam. In mijn ervaring zijn de meeste moelleux's wit en zijn er heel veel slechte varianten in de supermarkten. Bijna zoals Liebfraumilch uit Duitsland. Maar net als deze wijn zijn de originele exemplaren wel hele goede wijnen. De term is helaas 'gedevalueerd' tegenwoordig.

Livia's Gold met een vleugje Nigella

Zoete wijnen, ik doe er een moord voor. Tenminste, 'goede' zoete wijnen. Ieder land heeft wel zijn eigen grote zoete wijnen. Denk aan Sauternes in Frankrijk, maar ook betaalbaardere wijnen als Beaumes de Venises (Rhône), Coteaux du Layon (Loire) of Selection des Grains Nobles (Elzas) drink ik graag. Denk ook aan de Beerenausleses en Trockenbeerenausleses van Oostenrijk en Duitsland, de Vin Santo van Italië etc...etc.. etc... Aan de top van al dat lekkers staat voor mij toch wel icewine. Of die nu uit Duitsland of Canada komt, je mag me ervoor wakker maken. Eerder deze week meldde ik dat ik zaterdag een icewine dronk, maar dat is niet correct. Hoewel Crown Bench Estate ook uitstekende ice-wijnen maakt, dronken we zaterdag een zoete wijn van Chardonnay-druiven die licht door botrytis aangetast waren.

Botrytis cinerea is een schimmel die vooral in vochtige dalen - zoals in het dal van de Ciron voor Sauternes - maar ook op diverse andere plekken in de wereld, de druiven aantast. Maar in het geval van deze schimmel vinden wijnboeren dat absoluut geen ramp. De schimmel zorgt er namelijk voor dat de druiven indrogen zonder helemaal weg te rotten. Door het indrogen nemen de suikergehaltes in de druiven fors toe, waardoor je een natuurlijk zoete wijn kunt maken.
De aangetaste druiven worden met de hand besje voor besje geoogst, waarna de schimmel ook nog een heel speciale geur en smaak aan de wijn meegeeft. Dat besje voor besje oogsten is één van de redenen waarom deze wijnen vrij duur zijn. Bovendien koop je ze meestal ook nog eens in flesjes van 375 of 500 ml. Met zijn vieren is dat als dessertwijn dan precies genoeg.

Crown Bench Estate is een klein wijndomein op het Niagaraschiereiland bij Lake Ontario in Canada. Op vakantie in dat gebied bezochten vrienden van ons de sympathieke eigenaren van het domein en besloten een aantal flessen mee naar Nederland te nemen. En wij waren weer zo gelukkig om voor de tweede keer (de eerste was de Henry Pelham Riesling Icewine) van zo'n heerlijk zelfgeïmporteerd flesje te mogen genieten.

De wijn die wij dronken, Beamsville Bench Livia's Gold 2003, had 10% alcohol, was verrassend romig, had veel fruit (papaya, vanille, abrikoos, beetje Nigella - de heren in het gezelschap waren op dreef ;-) ) en heel licht de geur van botrytis. Bovendien was er voldoende zuur om al dat zoet te compenseren en tot slot had de wijn een ongelooflijk lange nasmaak. Een wijn die met recht Livia's Goud genoemd mag worden, naar eigenaresse en wijnmaakster Livia Sipos.

We dronken Livia's Gold bij een amandelappeltaart naar een recept van Nigella Lawson. Vandaar de inspiratie van de heren.....
Volgens de makers van de wijn zou hij ook uitstekend smaken bij Chinese gerechten, romige soepen en pastagerechten en uiteraard foie gras (voor diegenen die dat nog wel eten). Vooral die combinatie met Chinese gerechten zou ik graag eens uitproberen.

De filosofie van Crown Bench Estate Winery staat mij erg aan: om een goede wijn te maken moet je goede kwaliteit druiven gebruiken. Er is geen andere mogelijkheid, aldus Livia Sipos en haar echtgenoot Peter Kocsis. Hoewel een wijnmaker die zijn vak verstaat van een slechte wijn een goede kan maken, kan van slechte wijn geen grote wijn gemaakt worden. "And no amount of marketing hoopla can elevate it. By combining the very best in terrain, viticultural practices, oneological stewardship and administration, the pillars of a quality winery will have been established."

Het is dat Canada niet naast de deur is, anders zou ik er zeker regelmatig naar toe reizen om wat zoet goud in te slaan. Nu moet ik het maar doen met de website, die overigens wel een aantal heel interessante recepten geeft. En toeval of niet, ze maken er ook verjus. Zo hoor je daar nooit over, nu komt het kort na elkaar diverse malen op mijn pad. Serendipiteit heet dat, meen ik.

Met dank aan Bart en Ariane voor het gebruik van de foto's.

Sauterne vs. Sauternes

Twee goocheme jongens uit New York maken wijnsorbetijs voor thuisconsumptie. In ijsminnend USA is dit natuurlijk een heel slimme zet. Let maar op, in de volgende wijnfilm die in Amerika speelt, zie je ongetwijfeld mensen een beker wijnsorbetijs van WineCellarSorbets eten.

Proost.blogo meldde de wijnsorbets, Dining en Wining volgde een paar dagen later. Gerrit Jan viel vervolgens over de spelling van één van de smaken: Sauterne - zonder s. Anderen vielen Gerrit Jan bij. Die domme Amerikanen toch... Ik suggereerde echter dat het wel eens opzettelijk zou kunnen zijn, die spelfout. Gerrit Jan vermoedde dat eigenlijk ook al en sloeg aan het Googlen. En inderdaad: Sauterne blijkt in de VS een aanduiding te zijn voor goedkope witte wijnen, gemaakt van middelmatige inheemse druivensoorten. De stijlen variëren van droog tot zoet. De officiële term is 'semi-generic', een wettelijke aanduiding die gebruikt wordt door de United States Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau om te verwijzen naar een bepaalde soort wijn. Het zijn overblijfselen uit een tijd dat het onderscheiden van druivensoorten nog niet zo vergevorderd was, zeker niet bij de consument. Bekende Europese wijngebieden stonden model voor een type wijn en Amerikaanse producenten maakten dankbaar gebruik van deze bekende namen om hun wijnen te verkopen. Zo had je Californische Chablis, die helemaal niet van chardonnay gemaakt hoefde te zijn. Of Rhine Wine of Moselle die zeker niet van riesling was gemaakt, Champagne waar geen pinot noir of chardonnay aan te pas kwam en port die de stad Porto nooit gezien had. De bepalingen in de VS stellen dat een semi-generieke naam alleen op het label gebruikt mag worden als de daadwerkelijke plaats van herkomst ook vermeld wordt. Verwarring van de consument moet zo verkomen worden.

En inderdaad: bij de ijssorbets die vernoemd zijn naar een (Franse) wijnstreek staat keurig de plek van herkomst. Zo is er Champagne N.V. California; Sauterne N.V. New York, maar ook Riesling 2004 New York en May Wine N.V. New York. (Deze laatste stel ik me heel zoet en roze voor. Hij is van het type Blush, in het algemeen roséachtige wijnen van inheemse druiven met een kauwgomballensmaak. Maar misschien is het als ijssoort wel lekker).

Terug naar de semi-generieke termen De laatste jaren staat het gebruik van deze termen sterk onder druk van de Europese Unie. In maart van dit jaar werden overeenkomsten tussen de VS en de EU getekend waarbij het gebruik van 17 verschillende semi-generieke termen (bijvoorbeeld Chablis, Chianti en Sherry) werd verboden op Amerikaanse labels. In ruil daarvoor moet Europa de import van wijnen toestaan waarbij bepaalde technieken gebruikt zijn die hier verboden zijn (of waren) zoals de toevoeging van houtchips.
Waarschijnlijk zijn niet alle semi-generieke termen inmiddels verboden. En tegen Sauterne kan de EU uiteindelijk geen bezwaar hebben, vermoed ik, aangezien het een opzettelijke misspelling is. Hoewel: ik vind via Google ook diverse Franse sites waarbij de term Sauterne gebruikt wordt, en wel degelijk voor de zoete wijnen uit het gebied ten zuiden van Bordeaux. Spelling is tenslotte maar een afspraak tussen mensen (en daar weten we in Nederland inmiddels alles van)!

Bronnen anders dan de genoemde: Wikipedia

Henry of Pelham

Vakanties leveren niet alleen een aanvulling van de eigen wijnvoorraad op: ook vrienden komen thuis van interessante bestemmingen met mooie flessen wijn. Goede vrienden van ons hebben een aantal weken in Canada doorgebracht. Trouwe leerlingen als zij van ons zijn, hebben ze natuurlijk diverse wijnproducenten bezocht, waaronder Henry of Pelham op het Niagara Peninsula, vlak bij de beroemde Niagara-watervallen.

Afgelopen zondag mochten we meegenieten van een flesje zelfgeïmporteerde icewine van dit bedrijf, Riesling 2004. Bij eigengemaakte honing-perziktaart en dito frambozenijs (gemaakt van de laatste eigenhandig geplukte frambozen van Raspberry Maxx) was het weer genieten met een grote G! De icewine was nog jong en kan zeker nog een groot aantal jaren blijven liggen. Maar ook in zijn jeugd was hij een niet te versmaden ervaring.
Ik vind het altijd lastig een icewine te beschrijven. Ze zijn vaak enorm complex omdat zowel in geur als smaak veel indrukken op je af komen. Maar het idee van gekonfijt citrusfruit is blijven hangen: sinaasappel en grapefruit bijvoorbeeld. De wijn had ook frisse zuren, veel restzoet (224 gr. per liter), en was perfect in balans, precies zoals een icewine hoort te zijn. Het alcoholpercentage was slechts 10%. De druiven voor deze wijn werden geoogst op 19, 20 en 24 december en 15, 16 en 17 januari bij temperaturen van -8 tot -13 °C. Voorafgaand aan het oogsten werden alle door botrytis cinerea (noble rot, pourriture noble) aangetaste druiven verwijderd. Volgens de wijnmaker komt dit de houdbaarheid van de wijn ten goede. Gisting gebeurde in roestvrijstalen tanks. En dat alles wordt verkocht in flesjes van 375 ml met een prijs van $ 54,95 (€ 38,67) op het domein. Dit waren dan ook weer heerlijke, maar kostbare slokjes. In Nederland worden de wijnen van Henry Pelham door de Canadian Wine Connection geïmporteerd.

De Family Estate Henry of Pelham is genoemd naar een 19e-eeuwse voorvader van de eigenaren. Deze Henry Smith exploiteerde in de buurtschap Pelham, op een kruising van tolwegen, een herberg. Deze herberg bestaat nog steeds en maakt deel uit van de 'winery'. Ondanks de lange familiegeschiedenis is het een jong bedrijf; de eerste oogst was in 1988. Anno 2006 staan drie broers Specks aan het hoofd van de firma, die opgebouwd is door hun ouders.

Op de website is veel interessants over het bedrijf te lezen, onder andere dat er maar eens meewarig werd gekeken door naburige wijnproducenten toen de Specks in 1984 besloten druivenrassen als concord en niagara te rooien en over te gaan op riesling en chardonnay. Inmiddels produceert het bedrijf alleen nog wijnen van 'Europese' viniferasoorten. Het motto van het bedrijf is Great wine is grown, not made. De omstandigheden in de wijngaard staan centraal voor de Specks; daar moeten de druiven op en top verzorgd worden om straks in de kelder zo 'natuurlijk' mogelijk verwerkt te worden. De Specks worden daarbij geholpen door de gunstige ligging van hun wijngaarden op de Short Hills Bench, 7 km zuidelijk van Lake Ontario. Bodem en klimaatomstandigheden zijn er ideaal en water is er in invloed dankzij diverse beekjes die van een hoger gelegen richel (Niagara Escarpment) het meer instromen.

Binnen de Canadese wijnwereld neemt het bedrijf een vooraanstaande plaats in: de Specks zijn bijvoorbeeld mede-initiatiefnemers van de Vintners Quality Association (VQA). Oudste broer Speck zit onder andere in het bestuur van deze organisatie, die voor de staat Ontario de 'appellations' reguleert. Verder serveert Air Canada wijnen van Henry of Pelham en heeft het bedrijf een exclusieve wijnclub. De leden daarvan zijn bijvoorbeeld eens per jaar welkom om een paar uur met de oogst te komen helpen (zij moeten hier zelfs voor betalen....).

Het zou mooi zijn als meer mensen in onze kennissenkring dit soort flessen meebrachten, dat zouden fantastische weekenden worden ;-) Hoeveel het je natuurlijk wel steeds moeilijker gemaakt wordt op vliegreizen een flesje mee te nemen. Onze vrienden waren net terug voordat de nieuwe regels voor vloeistoffen in de handbagage vanuit Londen door steeds meer vliegmaatschappijen werden overgenomen. Anders hadden wij misschien niet eens van deze heerlijke fles kunnen genieten. Jongens, bedankt!

Domaine La Grangette

Vrijdag schreef ik een schets van de landwijnen van de Languedoc. Vandaag het vervolg, over een interessant domein op de vlakte tussen Pézenas en de kust.

Zelf kenden wij de vrijdag geschetste vin de pays d'Oc nog niet, totdat wij in onze vakantie een bezoekje brachten aan Domaine La Grangette van de heer en mevrouw Moret. We kenden hun prettige droge rosé van picpoul noir (La Saignée de Rose), maar waren ook nieuwsgierig naar de gewone witte Picpoul, genoemd in de Guide Hachette.

Domaine La Grangette ligt net buiten het plaatsje Castelnau de Guers, langs de al genoemde Via Domitia. In de Middeleeuwen was het land in bezit van de heerlijkheid van de baron van Guers en werden graan en klaver verbouwd, voor de paarden van de baron. Ook waren een paar percelen druiven aangeplant. Sinds 2001 is La Grangette in bezit van de Morets. De vorige eigenaren, E. en M. Mur, verbouwden de druiven op biologische wijze. De Morets hebben dit niet voorgezet, maar proberen hun bedrijf wel te runnen met respect voor de omringende natuur.

Op een bloedhete ochtend enkele weken geleden werden we hartelijk ontvangen in het sfeervolle en koele proeflokaal, een oude verbouwde paardenstal uit de 17e eeuw, waarna we in gezelschap van een Frans gezin en monsieur Moret een aantal van zijn wijnen proefden. En monsieur Moret bleek niet alleen Picpoul de Pinet te maken..... Verbaasd bekeken wij de collectie flessen op zijn balie en de lijst met wijnen. Het domein bottelt wijnen onder zeker drie verschillende 'regelingen': witte Picpoul (L'Enfant terrible) onder de AOC Coteaux du Languedoc Picpoul de Pinet, een witte wijn (Boréale, sauvignon blanc en muscat) en een rosé (La Saignée de Rose, picpoul noir) onder VDP Côtes de Thau en een hele reeks wijnen als vin de pays d'Oc. Deze laatste variërend van droge Muscat en Cabernet Franc tot zoete Sauvignon Blanc (Volé aux Moineaux). Opvallend genoeg zijn er ook wijnen van pure syrah (Louve, élevé en fut de chêne) en een syrah-grenache combinatie (La Part des Anges, eveneens opgevoed in eiken vaten) die als vin de pays d'Oc gelabeld zijn. We vergaten te vragen waarom deze niet als AOC Coteaux du Languedoc op de markt zijn gebracht. Mogelijk heeft dit te maken met de biologische teelt door de vorige eigenaren: de Louve is nog uit 1998. Of er voldeed iets anders dan de druivensoort niet aan de strenge AOC-regels, zoals de maximumopbrengst per hectare bijvoorbeeld.

Op onze opmerking dat hij toch wel bijzondere druiven had voor de Languedoc – cabernet franc, sauvignon blanc - reageerde de wijnboer wat kortaf. Tuurlijk groeide cabernet franc goed in het zuiden, alles groeit hier goed..... We concludeerden dat 'welke druiven waar in de Languedoc onder welk label' blijkbaar een (zeer) gevoelig onderwerp is.

Meest indrukwekkend vonden wij twee wijnen: voor Nico – een groot syrah-liefhebber – moesten er een aantal flessen Louve 1998 mee naar huis, om deze herfst van te genieten. De Louve is nog gemaakt door een vorige eigenaar; op de fles staat 'mis en bouteille par Emmanuelle - vigneronne'. Voor mij was de zoete Volé aux Moineaux (gestolen van de mussen) een 'must have'. Een werkelijk fantastische wijn, die prefect bij bijvoorbeeld een stuk Roquefort past. Ook fruittoetjes zullen prima met deze frisse wijn combineren. Het zoet wordt uitstekend gebalanceerd door de zuren, de wijn vermoeit niet en heeft een alcoholpercentage van 15% alcohol.

Na een korte bezichtiging van de wijnkelder, waar nog stenen kuipen uit de 18e eeuw aanwezig zijn, moesten we helaas de hitte weer in. We hadden nog graag meer geproefd, maar we moesten nog een stuk rijden.... Onze collectie wijnen was echter weer aanzienlijk uitgebreid en onze wijnkennis weer verbreed. Bovendien was onze portemonnaie niet al te zeer geplunderd: de wijnen waren prettige geprijsd tussen de 4 en de 14 euro.



Proefnotitie
Louve 1998, syrah éleve en fut de chêne, vin de pays d'Oc rouge bio

We dronken de wijn bij een ovenschotel van kippenpootjes met tomaat en basilicum van Jamie Oliver, geserveerd met zelfgemaakte pasta. De combinatie is wat atypisch - volgens de boeken hoort er lever of wild bij Syrah - maar wat mij betreft smaakte het prima.
De acht jaar oude wijn was in het glas nog mooi cassisrood, zonder enige hint van veroudering langs de rand. Een neus van leer, rook en wat licht rood fruit. Nico ontdekte de lucht van goede Hongaarse paprikapoeder. De afdronk leek kort, totdat de wijn wat langer openstond. Toen kwam het fruitkarakter wat beter naar voren en bleef de wijn net lang genoeg hangen. Het alcoholpercentage was slechts 12.5 %. Al met al een aangename wijn die na acht jaar nog verbluffend fris en jong aandeed. Geen topwijn, wel een goede aanschaf en een prima vin de pays d'oc.

Botrytis uit Australië

Heel soms kom je iets tegen bij een slijter waarvan je denkt, tsjee, hoe komt dat hier? Straks ga ik weer even snel naar onze plaatselijke Gall&Gall, om nog wat flesjes Peter Lehmann Botrytis Semillon 2002 te halen, voor later. Als je dol bent op 'stickies' (zoals ze in Australië zoete dessertwijnen noemen), kijk dan ook even bij de vestiging bij jou in de buurt. De halve flesjes zijn echt een koopje voor nog geen 12 euro.

Even wat achtergronden: in Australië worden vanouds zoete en versterkte wijnen gemaakt, vooral 'port-' en 'sherry'-achtigen. Oorspronkelijk voor de Engelse thuismarkt, later uiteraard ook voor de eigen bevolking. Pas in de jaren zeventig van de twintigste eeuw heeft de gewone tafelwijn het overgenomen van dit soort stevige wijnen. Maar gelukkig zijn ze in Australië wel allerlei zoete wijnen blijven maken, waaronder deze zoete, niet versterkte wijn van rottende druiven in de Barossa Valley. Die rotting is een gewenste ontwikkeling: botrytis cinerea noemt men ook wel edele rotting, in het Frans 'pourriture noble'.

Je kunt dergelijke wijnen niet overal maken. Voor botrytis, een schimmel die de gezonde rijpe druiven aantast waardoor onder invloed van de zon het water uit de vruchten verdampt, heb je vochtige, mistige dalen nodig, zoals in de Loirestreek in het dal van de Layon of in Sauternes in het dal van de Cirons. De mist moet dan wel 's middags wegtrekken, waarna de zon zijn werk kan doen.
De druiven worden handmatig geoogst, want uiteraard worden niet alle druiven tegelijkertijd in gelijke mate aangetast. Als deze druiven eenmaal geoogst zijn, worden ze geperst en moet de gisting op gang komen, wat vaak veel trager gaat dan bij gewone, gezonde, druiven. Maar uiteindelijk komt er dan een fantastisch product in de fles, met een heel karakteristieke geur die je, als je het eenmaal vaker hebt geproefd, telkens zult herkennen.
Semillon, de druif die voor deze Australische dessertwijn is gebruikt, vormt ook het hoofdbestanddeel van de druivenmix voor Sauternes en bijvoorbeeld Montbazillac. Er zijn in Australië diverse gebieden waar de Semillon het uitstekend doet. De Barossa Valley is er één van, een andere is de Hunter Valley. Vooral de Semillons van de Hunter Valley schijnen heel complex te zijn, met een groot rijpingspotentieel. (Ik heb ze helaas nog niet mogen proeven.)

In deze 2002 Barossa Botrytis Semillon ruik je honing, citrusfruit, naaimachineolie, soms ook een beetje Autan (ja echt, dat anti-insectenmiddel). Twintig procent van de wijn rijpt in nieuwe Franse eiken vaten. Zelf is mij dat nauwelijks opgevallen, de houtaroma's waren zeer harmonieus in de wijn geïntegreerd. Het alcoholpercentage is slechts 11% en de wijn kan waarschijnlijk nog wel zo'n kleine tien jaar bewaard worden. Wij gaan dat in ieder geval uitproberen.
Tot slot: waar drink je zo'n wijn bij? Allerlei gerechten zijn mogelijk. Bij blauwe kaas, gerookte zalm, bij desserts met vers fruit, als aperitief (bij ganzelever, als je dat aandurft....). Op het ruglabel op de fles wordt een brunch gesuggereerd, met scrambled eggs en gerookte zalm. Dat lijkt me nu echt eens iets om uit te gaan proberen.