Benjamin Franklin on wine

Na enige weken onderbreking ben ik onlangs weer verder gaan lezen in het boek Benjamin Franklin: An American Life van Walter Isaacson. Een intrigerende biografie, van een man die veel voor Amerika heeft betekend. Hij was medeopsteller van de Declaration of Independence, verdedigde de Amerikaanse belangen in Londen en Parijs en was daarnaast ook nog eens een praktisch wetenschapper.
En… belangrijk voor dit verhaal: een liefhebber van goed eten en goede wijn. In Amerika dronk Franklin vooral madeira, een wijn die de overtocht goed overleefde en heel oud kon worden. Madeira was dan ook onder diegenen die het konden betalen de meest gedronken wijn in de Amerikaanse koloniën.
Na het opstellen van de Onafhankelijkheidsverklaring en de goedkeuring daarvan op 4 juli 1776 werd Franklin naar Parijs gestuurd om daar de Fransen te bewegen de Amerikanen in hun strijd tegen de Engelsen te steunen. In Passy, bij het Bois de Boulogne, werd Franklin een liefhebber van goede bordeaux en legde hij een aanzienlijke kelder aan, met meer dan duizend flessen sherry, champagne, bordeaux en andere wijnen. Wat zou ik daar graag eens rondgekeken en geproefd hebben….
Franklin’s liefde voor wijn was mij vorig jaar al opgevallen, op ons bezoek van een halve dag aan Philadelphia (veel te kort natuurlijk). We bezochten er Franklin’s Court, de plek waar Franklin's huis op Market Street heeft gestaan. In een ondergrondse tentoonstellingsruimte waren ook wat geschriften van Franklin tentoongesteld, met onder andere een paar uitspraken over wijn. Helaas heb ik die toen niet genoteerd, maar na het lezen van zijn biografie kwam dit alles weer boven. Gelukkig bood ook nu internet weer uitkomst. Op de fantastische website van Lisa Shea – die ik nog eens serieus verder moet gaan doornemen – trof ik een paar uitspraken van Franklin over wijn aan:
'Wine makes daily living easier, less hurried, with fewer tensions and more tolerance' bijvoorbeeld en 'Take counsel in wine, but resolve afterwards in water'.
Bovendien blijkt Franklin zelfs instructies voor het maken van wijn nagelaten te hebben, ook te lezen op Lisa Shea’s website.
Eakins Press, een bibliofiele uitgeverij in New York, geeft een boekje uit getiteld The Bagatelles from Passy, geschreven door Franklin voor zijn Parijse ‘vriendinnen’. Daarin legt hij ondermeer uit waarom de elleboog op een bepaalde afstand van de hand geplaatst is. Een hilarisch stukje proza, waarmee tevens de wijn geprezen wordt.
Hopelijk kom ik in de toekomst meer werk van en over Franklin tegen waarin wijn een rol speelt. Het beeld dat Amerikanen barbaren zijn wat betreft eten en wijn wordt hiermee gelukkig grondig onderuit gehaald.

Oproep aan Viggo Mortensen

Het is te druk. 'k Wil dolgraag over onze Loire-avonturen vertellen, maar het lukt nog even niet. We hebben op dit moment een Amerikaanse gast in huis, die een Californische Pinot Noir voor ons meebracht. De fles is gekocht in Pennsylvania, waar de verkoop van alcohol geregeld wordt door de Pennsylvania Liquor Control Board. Toch vreemd om te bedenken dat je niet zomaar wijn kunt kopen daar. Je moet naar speciale winkels van de staat, en zij alleen bepalen wat er geïmporteerd wordt. Op hun website vond ik 'onze' Pinot Noir niet (Estancia 2002), maar ik zal tzt een PN plaatsen, beloofd. Ook de middeleeuwse garnachia, hypocras, Riinse wine en dergelijke liggen al weken te wachten. Het Utrechts Archief en de KB moeten nodig bezocht worden. Hopelijk binnen een paar weken.
Gelukkig zijn er ook ontspannende dingen: Star Wars III bijvoorbeeld. De hele familie kijkt uit naar dinsdag, als we eindelijk weten hoe het hele verhaal nu in elkaar zit. Heeft lang geduurd, sinds 1977! Alleen weinig wijn daar. Of zouden de acteurs nog leuke wijnverhalen hebben? Zo las ik op internet ergens dat Viggo Mortensen (nee, niet van Star Wars, van Lord of the Rings) in zijn trailer in Nieuw Zeeland een wijnkeldertje had. 'k ben toch eigenlijk wel heel benieuwd wat daarin gekoeld werd... So Viggo, if you read this, mail me about your wine preferences. I'll write a blog about it ;-).

Loire en Loir

Na een heerlijke week in een prachtig gerestaureerd huisje in de bossen boven Bourgeuil is er veel over de genoten wijnen de vertellen. De komende dagen dus wat ‘contes du vin de la Loire’.
Zoals vaker bood de laatste wijnproducent die we in deze vakantie bezochten de grootste verrassing. Ooit gehoord van Jasnieres of Coteaux du Loir (zonder –e)? De Loir is een riviertje dat circa 60 kilometer noordelijk van de Loire (gemeten vanaf de lijn Tours-Bourgueil-Saumur) stroomt. Ik had wel van deze appelations gehoord, maar nooit wijnen ervan geproefd. Gelukkig boden internet en de Guide Hachette genoeg informatie om een interessante wijnmaker uit te zoeken. Het werd Raynard en Francine Lelais van Domaine des Gauletteries, in Ruillé sur Loir.
Perswijn noemde de Loire in het laatste nummer een koningin. Inderdaad, een koningin onder de wijnbouwgebieden. De Loir verdient dan een plaats als zeer elegante prinses, vinden wij.
Wat een fantastische, interessante wijnen proefden we van Lelais! Hij had er vijf, en we proefden ze allemaal, in een sfeervolle cave uitgehakt uit de mergelwand. Voor AOC Jasnieres is chenin de verplichte druif, maar de wijn kan droog of zoet zijn. Lelais maakt alleen zoete wijnen als de druiven dat in een bepaald jaar toestaan. Zo proefden we de Cuvée d’Exception van 2003, een verrukkelijke lichte, elegante vin doux van zeer rijpe druiven.
Maar ook zijn droge Jasnieres mocht er zijn: de gewone 2004 en de Cuvée Saint-Vincent 2004. De laatste is iets rijper en ‘makkelijker’ dan de gewone en lijkt me geweldig bij asperges (tip van Lelais). De gewone Jasnieres is zeer hoog aan de zuren, maar verrukkelijk jong en fris. Bij vis zal íe het uitstekend doen.
De rode druiven die in de streek verbouwd worden zijn de zo goed als onbekende pineau d’Aunis, de cabernet franc, de côt en de gamay. Wijnen gemaakt met deze druiven mogen onder de AOC Coteaux du Loir vallen. Lelais heeft alleen een rode en een rosé van pineau d’Aunis (beide 2004), een zeer bijzondere wijn. De peper stuift je namelijk uit het glas tegemoet, maar wordt goed gebalanceerd door de zuren en de frisheid. Geen wijn om zo te drinken, maar prima bij de locale worstjes, rillettes (een lekkernij van gekookt en uiteengetrokken varkensvlees en spek) en ook een pizza!
Overigens is de streek ook heel aardig. We wandelden bijvoorbeeld door het prachtige eikenbos van de Futaie des Clos, deel van het Fôret de Bercé. We hebben heel wat wijnvaten in wording zien liggen!

Wijn anno 2005

Een trendwatcher ben ik niet, maar recent hebben me toch een paar zaken met betrekking tot wijn getroffen: het grote aantal wijngidsen met goedkope wijnen en wijn als verzorgend product binnen de wellnessbranche.
Hieronder een paar recente overpeinzingen op dit gebied. Ben benieuwd of de trends zich doorzetten.

Consumentengids
Voor leden die graag van het leven genieten: zo luidt de slogan waarmee de Consumentenbond zijn wijngids aanprijst. In het boek staan 'lekkere, gezonde en betaalbare wijnen'. In de Consumentengids van deze maand een voorproefje van het soort wijnen dat er getest wordt: supermarktwijnen die niet duurder dan 8 euro mochten zijn. Je vraagt je echt af of er nog een markt voor zo'n gids is: Nicolaas Klei heeft er al één, Hubrecht Duijker, en dan nu de Consumentenbond. Zal ik ze eens naast elkaar gaan leggen en kijken of er wijnen zijn waar ze alledrie iets over zeggen? Lijkt me een aardig experiment.
Ondertussen groeit de beschikbare info over wijn, maar of we er daadwerkelijk iets van leren? Nog steeds krijg je op feestjes en in restaurants soms ondrinkbaar bocht.

Zelf heb ik besloten dit najaar eens een wijncursus te geven, bij ons in het buurthuis. Maar hoe meer ik lees, hoe meer ik besef dat ik eigenlijk misschien wel veel te weinig weet.... Of zal ik als eenoog koning zijn in het land der blinden? Grote kans natuurlijk, maar toch, ik vind het doodeng. Hopelijk vinden mijn cursisten wijngeschiedenis net zo boeiend als ik: dan kom ik er wel uit.

Wijn voor de buitenkant
Volgens de schoonheidsbladen is er een nieuwe trend in de wellnessbranche: rode wijn als verzorgend product. Red Wine Facial Lotion, Pomegranate Wine Body Polish bijvoorbeeld, producten voor het verzorgen van de huid. Het toverwoord is anti-oxidanten: goed tegen de veroudering van de huid, rimpels etc... Op diverse plaatsen in de wereld kun je ook al een kuurbehandeling met vinotherapie ondergaan. In Frankrijk ontstaan in 2001 (Les Sources de Caudalie, in de buurt van Bordeaux) is vinotherapie nu ook in Zuid-Afrika mogelijk. Vinotherapie zou de vijf zintuigen prikkelen: kleur, tast, geur, gezicht en geluid. Volgens mij doet het drinken van een glas wijn dat ook.... Santé!

Tokaj uit het verleden

Nou ja zeg, een mens kan blijkbaar ook wel eens niet van wijn gehouden hebben. Net zat ik te lezen in een oud vakantiedagboek van 1982. Tijdens een jongerenreis naar Wenen, Boedapest, Praag en Salzburg ontmoette ik een paar hele leuke mensen (helaas uit het oog verloren). Aan het Balatonmeer bleken we wijn ingeslagen te hebben om de verjaardag van een van hen te vieren: Stierebloed (Egri Bikaver) en Tokaj. En ik bleek de Tokaj niet lekker te vinden! Onvoorstelbaar. Dat was of hele slechte Tokaj of ik wist gewoon nog niet wat lekker was. Natuurlijk weet ik helaas niet meer of het Tokaji Aszu was, of misschien iets anders. Maar als het een Aszu was, is het echt onvoorstelbaar dat ik de wijn niet lekker vond. Of zouden die wijnen uit het Oostblok-tijdperk echt zo slecht zijn geweest?
Gelukkig vond ik de wijnen elders tijdens die vakantie wel lekker: in Heuriger in Wenen, in Weinstubes in Salzburg, op de Hongaarse poesta, in Siofok aan het Balatonmeer, in het Representationshaus in Praag. Misschien is daar, in Oost-Europa, al wel een basis gelegd voor de huidige hobby. Die hobby kwam uiteindelijk pas echt goed op gang vanaf 1985, bij een wijnproeverij georganiseerd voor het personeel van de Hema. Toen ze nog goede en lekkere Australische Riesling hadden. Maar dat is weer een ander verhaal.

Nieuwe ontdekkingen

Zo’n acht jaar geleden bezocht ik hem ook, de jaarlijkse proeverij van de Oostenrijkse ambassade. Toen was er een overzichtelijk aantal producenten, nu moest ik even slikken toen ik op 14 maart jl. de zaal van het NH Hotel in Utrecht binnenkwam. Waar ga je beginnen? Hoe pak je het aan? Je kunt moeilijk bij tafel 1 beginnen, alles proeven, en bij tafel 51 eindigen. Dat overleven je smaakpapillen niet. Om alles goed te proeven zou je bovendien eerst een rondje wit moeten doen, dan rood en tot slot de zoete wijnen.

Schloss Gobelsberg
Dus waar te beginnen? Een kennis had me eens gevraagd of ik de Grüner Veltliners van Schloss Gobelsberg kende. Nee, helaas. Toen ik de tafel met posters van dit eeuwenoude kloosterdomein zag, besloot ik daar maar eens te starten. De wijnen werden geschonken door Wijnimport J. Bart, die alleen aan de horeca levert. De vier Grüner Veltliners waren inderdaad erg goed en allemaal erg verschillend. Helaas waren mijn smaakpapillen niet erg in vorm, dus erg veel nuances kon ik niet benoemen, al proefde ik ze wel. Het meest gecharmeerd was ik van de 2003 Grüner Veltliner Kammerner Renner, een typische peperige Veltliner die zijn terroir van leisteen duidelijk prijsgeeft.

Wit uit het Burgenland
Twee tafels verder maakte ik voor het eerst kennis met de witte wijnen uit het Burgenland, van rond de Neusiedlersee. Grote zoete en rode wijnen uit dit gebied kende ik wel, maar dat ze ook prima droge witte maakten, dat was nieuw voor mij. Importeur Cellar-Wine VOF had een Welschriesling, een Sauvignon Blanc en een Grauer Burgunder – een pinot gris dus – van Weingut Friedrich. Alle wijnen waren heel fris en elegant, maar de Grauer Burgunder – Holzausbau 2002 beviel me hier het beste. De fijne hint van vanille, veroorzaakt door de rijping op vat, zorgde voor een hele bijzondere subtiele neus en afdronk. En dat terwijl ik wijnen met eik vaak wantrouw…

Steiermark
Daarna was het tijd om eens even bij Imperial Wijnkoperij langs te gaan, het adres waar ik regelmatig wat Oostenrijkse wijn koop. Hier alweer een primeur voor mij, de wijnen uit de Steiermark. Regina Meij had mij er al eerder opgewezen dat ik in mijn eerdere bijdrage over Oostenrijkse wijnen de Steiermark, in zuidoost Oostenrijk, was vergeten. Hierbij ga ik deze omissie goedmaken!
Uit de Steiermark komen vooral droge witte wijnen; daarnaast is de specialiteit van Weststeiermark een soort rosé, de Schilcher, met extreem hoge zuren. Slechts 10% van de aanplant is rood. Het klimaat vertoont mediterrane invloeden, de bodemstructuur is vergelijkbaar met die van Slovenië en Friuli. De Sauvignon Blanc, Traminer, Morillon, Pinot Gris, Pinot Blanc en Welschriesling doen het uitstekend, Grüner Veltliner komt hier niet voor.

Weingut Andreas Tscheppe
Van de verschillende wijnen uit Steiermark die ik vervolgens op diverse tafels proefde, staan die van Weingut Andreas Tscheppe wat mij betreft bovenaan. Een heerlijk frisse Welschriesling 2004, een zeer typische naar kattenpis geurende Sauvignon Blanc, een verrukkelijke Morillon (Chardonnay), zonder enig eik gevinifieerd, en een werkelijk fantastische Trockenbeerenauslese van Sauvignon Blanc, van de topakker van Tscheppe, de Langegg. Ik ben heel wat gewend op het gebied van grote zoete wijnen, maar deze Sauvignon Blanc was zeer, zeer bijzonder. Van Jan Heitlager van ART-Club B.V. / Wijnpro.nl, importeur van deze wijnen, moest ik mijn glaasje helemaal opdrinken, niets spugen of weggooien. De gedachte alleen al. Heiligschennis!
Ja, ook deze editie 2005 van de Oostenrijkse wijnproeverij was weer erg geslaagd. Volgende keer de andere 45 tafels.

Frankenwein

Rond 1460 kochten Amsterdamse kooplieden al Frankenwein in Würzburg. Er zijn ook aanwijzingen dat keizer Karel IV in 1376 400 vaten Frankenwein vanuit Würzburg naar Utrecht liet komen.
Als er dan bij Gall en Gall een Franconia gepromoot wordt, gemaakt door de Staatlicher Hofkeller Würzburg, die als sinds 1128 wijn maken, ja, dan moet je zo’n fles natuurlijk ommiddelijk proberen. De wijnnaam en het verhaal erbij suggereren een lange geschiedenis, al zullen de druiven die nu gebruikt zijn – kerner, scheurebe en bachus – in de middeleeuwen niet bekend zijn geweest.
De Franconia wordt in de Taste, het glossy Gall en Gall-magazine, gepresenteerd als het antwoord op de vraag naar betere Duitse wijnen. Die vraag moet dan wel gesteld zijn door iemand die weinig gewend is, want ons viel deze Franconia zwaar tegen. Hij was niet echt slecht, maar bij eten (vis, geen zware sauzen) smaakte hij echt voor geen meter. We hebben er van alles bij geprobeerd en ook bij geprobeerd voor te stellen, maar uiteindelijk besloot ik dat dit een wijn voor in de kroeg was. Voor die drink(st)er die wel een wit wijntje wil, maar niet om zoet wil vragen. Bij voorkeur wel goed koud serveren, anders wordt het een nog laffer en vermoeiender drankje. Andere opmerkingen die Nico en ik samen noteerden: slechte Spätlese met belletjes, ananas, geur van rijpe druiven. Ook bij een toetje hebben we hem geprobeerd, en ook daar lukte het niet (toegegeven, zelfgemaakt sinaasappelijs vraagt natuurlijk om iets heel anders!)
Als deze wijn de Duitse wijnen populairder moet maken, dan vrees ik voor de afname van al die prachtige kwaliteitswijnen die langs de Rijn, Moezel en Nahe, in Baden en de rest van Duitsland gemaakt worden. Die komen dan echt niet bij de nieuwe, jonge wijndrinkers terecht, want de Franconia is ons inziens géén opstapje naar de betere Duitse wijn.. Hij is alleen iets beter gemaakt dan laffe Duitse supermarktwijntjes. Jammer, geen plaats voor de Franconia in onze wijnkast. Gemiste kans van het Marketing Initiatief Duitse wijn en van Gall en Gall.