De roze champagne van de Prins

Vele webloggers hebben al geschreven over het overlijden van prins Bernhard. Ze hebben daarbij ook zijn voorliefde voor roze champagne vermeld. Moet ik het er dan ook nog over hebben? Ja, misschien toch even wel. Om allerlei redenen: allereerst omdat ik in mijn ‘jonge’ jaren een groot fan was van het koninklijk huis. Sinds de vele affaires de afgelopen jaren is dat sterk veranderd, maar ik heb nog hele collecties met ansichtkaarten.
Wat ik aan Bernhard’s overlijden ontroerend vind is het volgende. De berichten over de relaties tussen Bernhard en Juliana waren de laatste jaren niet altijd even positief. De man zou buitenechtelijke relaties en kinderen hebben (gehad). Toch heeft hij de dood van zijn echtgenote met maar slechts zeven maanden overleefd. Ze hadden blijkbaar toch een zeer hechte band, en zonder Juliana had het voor Bernhard mogelijk niet echt meer zin.
Ten tweede heb ik ook nog een aardige herinnering aan Bernhard: ooit heb ik de prins in levende lijve meegemaakt, bij een opening in het Joods Historisch Museum begin jaren negentig. Bernhard zou de opening verrichten van een tentoonstelling met moderne kunst. De kunstenaars gaven hun visie op de Tweede Wereldoorlog. Erg geïnteresseerd kwam Bernhard niet over: tijdens de speeches leek het of hij sliep. Na de officiële opening volgde uiteraard de borrel. Normaal gesproken wordt er in het Museumcafé alleen kosjere wijn geschonken. Meegebrachte drank en etenswaren zijn niet welkom. Maar voor de prins werd natuurlijk een uitzondering gemaakt. Zijn roze champagne mocht uiteraard wel uitgeschonken worden, alleen voor hem zelf. Wij, personeelsleden en gasten, moesten het doen met gewone kosjere witte en rode wijn.
Toch kan ik wel met de prins meevoelen: het leven is tenslotte te kort om slecht wijn te drinken.

Wat was dan die roze champagne: Cuvée Louise Pommery Rosé. Helaas ben ik geen champagne kenner en kan er dus weing over zeggen. Het
AD heeft er gelukkig meer info over. Zou die champagne eigenlijk betaalbaar zijn voor de gewone man? Ik heb al diverse tips voor een fles champagine met Oud en Nieuw, maar ik zal toch ook eens deze in de gaten houden.

Soestdijkse wijnkelders en Eten met de Oranjes

Een kijkje nemen in andermans huis, keuken of kelder blijft altijd fascinerend, zeker als het huis bewoond is geweest door beroemdheden. En helemaal door beroemdheden die hun privé-leven zwaar hebben afgeschermd. Gisteren heb ik dan ook lopen genieten tijdens de bezichtiging van Paleis Soestdijk, tussen 1937 en 2004 de woning van prinses en later koningin Juliana en prins Bernhard. Dankzij de verhalen van onze gids, een gepensioneerde geschiedenisleraar, heb ik me geen moment verveeld, en de goede man wist zelfs de pubers bij de les te houden!

Uiteraard was het bezoek aan de echte privé-vertrekken het leukst: naast de werkkamers van het paar en de eetkamer mochten we ook een kijkje nemen in de keuken, twee serviezenkamers én de witte- en de rodewijnkelder. Jawel, twee verschillende kelders waren er, één voor wit en champagne, één voor rood. Driemaal raden waar de witte wijnkelder, die natuurlijk koel moest zijn, zich bevond: ... onder het bordes, datzelfde bordes van de defilés op Koninginnedag. Uiteraard lag er geen fles Corton Charlemagne of Cuvée Louise (de favoriete wijnen van de prins) meer en waren de betonnen vakken leeg, maar dat mocht mijn pret niet drukken. In de rode wijnkelder was nog minder te zien, daar was nu de garderobe gemaakt. Deze ruimte was echter vrij groot en moet een indrukwekkende hoeveelheid wijn hebben kunnen bevatten. Er hebben hoogst waarschijnlijk vooral rode Bourgognes en Bordeauxs gelegen, maar zeker weten zullen we dat nooit. Of zouden er ook wel eens Oostenrijkse zoetigheden uit Lech meegenomen zijn?

Het is namelijk een vrij groot 'geheim' wat de leden van de koninklijke familie het liefst eten en drinken. Van Bernhard is nog het meest bekend: de verhalen over zijn rose champagnes (Cuvée Louise van Pommery) en witte Bourgognes (Corton Charlemagne, recent nog beschreven in Legendarische wijnverhalen) zijn legio. In het 'fotokookboek' Eten met de Oranjes, van culinair journaliste Anne Scheepmaker, wordt een poging gedaan op te sommen wat we weten van de culinaire voorkeuren van Beatrix en haar familie. Dat is bar weinig, en stemt bovendien niet tot vrolijkheid. Culinaire genoegens lijken aan het hof geen grote plaats in te nemen, en originaliteit al helemaal niet. Uiteraard keek ik in het boek allereerst of er ook iets over de wijnvoorkeuren werd gemeld, maar meer dan de wijnkeuzes bij staatsbanketten kwam ik niet te weten. Die wijnkeuzes zijn heerlijk voorspelbaar en traditioneel: witte Bourgognes, rode Bordeaux en champagne worden geserveerd. Met de komst van Maxima zie je verder af en toe een Argentijnse wijn op de kaart staan, en dat is het dan (op die ene Riesling in 1948 na...).

Eten met de Oranjes is verder een heel leuk boek over een onderwerp dat zeker aandacht verdient: eten en drinken, de keuze van voedsel en de bereidingswijzen horen anno 2007 naar mijn idee absoluut tot de cultuur van een land, en binnen die cultuur heeft de eerste familie nog altijd een voorbeeldfunctie. Dat is dan waarschijnlijk ook gelijk de reden dat we er zo weinig over horen: stel nu dat Beatrix graag als aperitief een Prosecco neemt, dan zal dat ongetwijfeld gevolgen hebben voor de consumptie van Prosecco, wat misschien weer ten koste gaat van andere bubbelwijnen.....

Slechts één punt van kritiek op de auteur van het boek: ze weet helaas weinig van wijn! Volgens Anne Scheepmaker wordt de Cuvée Louise Pommery Rosé namelijk gemaakt door LVMH (moet zijn Vranken-Pommery) en komen de druiven ervoor uit Aloxe-Corton, waar ook de favoriete wijn stille wijn van de prins vandaan komt, de Corton Charlemagne. Dat laatste is correct, maar met druiven uit Aloxe-Corton zou de Cuvée Louise helaas een Crémant de Bourgogne zijn, en geen champagne. Aloxe-Corton ligt in de Côte de Beaune, Bourgogne; de druiven voor de Cuvée Louise komen uit Avize, Cramant en Ay, in de bekende Côtes des Blancs onder Reims, en uit Bouzy, eveneens in de buurt van Reims. De rose champagne wordt op de traditionele wijze gemaakt, door witte wijn van chardonnay (met grand cru-druiven uit Avize en Cramant) te mengen met rode wijn van pinot noir (uit Ay). Bovendien wordt er ook rode wijn uit Bouzy (eveneens pinot noir) aan toegevoegd.
Voor een culinair journaliste toch een pijnlijke fout, ben ik van mening!

Anne Scheepmaker, Eten met de Oranjes, een fotokookboek, ANP Foto/Nieuw Amsterdam Uitgevers, prijs € 19,95

Onbekend wijngebied: Saale-Unstrut




Weinbauregion Saale-Unstrut

 
Nederlanders zie je er nog nauwelijks, en de wijnen zijn er goed en betaalbaar. Wat wil een mens nog meer op zijn vakantieadres? Het liefst zouden Ad en Julia het dan ook zo houden, maar de rest van Europa ontdekt hun ideale wijngebied helaas ook langzaam.

Ad en Julia hebben een tweede huis in het stadje Naumburg, zo'n 200 à 300 kilometer van zowel Berlijn, de Poolse als de Tsjechische grens. Naumburg is één van de centra in het wijngebied Saale-Unstrut, genoemd naar de twee riviertjes die het gebied zijn lieflijke, glooiende aanzien geven. Al sinds de middeleeuwen groeit hier de wijnstok, niet verrassend door grote kloosterordes meegebracht vanuit meer westelijke oorden. Het zijn ook de kloosters die die wijnbouw in stand houden tot oorlogen en druivenziektes toeslaan en het wijnbouwareaal vanaf het midden van de 19e eeuw dramatisch snel afneemt. In de DDR-tijd blijven er een paar staatsbedrijven actief, waaronder de nog altijd bekende en bestaande Sektkellerei Rotkäpchen.

Na de Wende in 1989 krijgt het privébezit weer nieuwe kansen, en groeit de wijnbouw gestaag. Dit wordt geholpen door een aantal wettelijke bepalingen: iemand die een huis koopt waar een wijngaard bij hoort, is verplicht die wijngaard in stand te houden, bijvoorbeeld. Of je hem zelf exploiteert of laat verzorgen, dat maakt niet uit, maar rooien mag niet!

Ik proef de wijnen van Saale-Unstrut samen met Ad en Julia, die bij een gezamenlijke vriendin een mooie proeverij voor zeven mensen hebben georganiseerd. Julia importeert deze wijnen samen met een partner op kleine schaal voor de Nederlandse markt, via hun bedrijf Van Weijen en Van Winsen. Zij zijn de enigen die dat doen in Nederland. Wel tref je in Nederland hier en daar wijnen uit het nog noordelijker en oostelijker gelegen wijngebied Sachsen, bij Dresden.

Bezoekjes op de fiets
De producenten waarvan we wijnen gaan proeven zijn bijna zonder uitzondering door Ad en Julia persoonlijk bezocht, vooral op de fiets. De meeste producenten nemen uitgebreid tijd voor hun klanten, en mogen van april tot oktober hun wijnen ook schenken in hun tuin of op hun erf (Strausswirtschaft). Het wijngaardbezit is er zeer kleinschalig, de gemiddelde bedrijfsgrootte is zo'n 6 ha. Totale omvang van het wijngaardareaal is circa 750 ha, waarbij de meeste druivenstokbezitters nog altijd aangesloten zijn bij de locale coöperatie, Winzerverein Freyburg, die in de DDR-tijd uiteraard in 'Volks'handen was.

Dankzij deze coöperatie en de vrijetijdswijngaarden uit de DDR tijd heeft de wijnbouw in dit gebied kunnen overleven. Ik ken het gebied helaas zelf (nog) niet, maar deze beschrijving van Ad deed me denken aan Eisenberg in Oostenrijk, waar de meeste inwoners zelf ook nog steeds een paar rijen wijnstokken in hun achtertuin hebben, waar in het verleden zelf wijn van werd gemaakt (over Eisenberg binnenkort meer).

Acht wijnen
Hoogste tijd om aandacht aan de wijnen te gaan besteden. We proefden er acht, vijf wit en drie rood. Daarvan hebben de witte wijnen op dit moment de beste papieren, al zal, met de klimaatverschuivingen, rood het in de toekomst ongetwijfeld ook beter gaan doen. Witte druivenrassen beslaan 70% van de aanplant op het moment. Sowieso gaat Saale-Unstrut een goede wijntoekomst tegemoet: als de wijnbouwgrens gaat opschuiven naar het noorden in verband met de opwarming van de aarde, ligt Saale-Unstrut uitstekend. Inmiddels zijn er al twee bedrijven lid van de VDP en er is een eigen regionale VDP-organisatie sinds 26 november van dit jaar, samen met de wijnbouwers van Sachsen.

Een van de bekendste wijnbouwers in het gebied is Bernhard Pawis. Zijn wijnen worden voor belachelijk hoge prijzen bij het KaDeWe in Berlijn verkocht en zijn soms enkele weken na de oogst al volledig uitverkocht. Vooral bekend is hij met zijn Müller-Thurgau, een verrukkelijke zomer- en terraswijn. Müller-Thurgau is de meeste aangeplante druif in het gebied. Daarnaast is zijn bekendheid mede te danken aan zijn lidmaatschap van de VDP,  als tweede wijngoed in Saale-Unstrut. Zijn Riesling Grosses Gewächs van Erste Lage Edelacker mocht er zeker zijn. Riesling heeft overigens een zeer klein aandeel hier, en ter plekke richt men zich veel meer op Müller-Thurgau. Vragen naar Riesling kan in Saale-Unstrut wel eens op meewarige blikken stuiten, begreep ik van Ad en Julia...

Laag alcoholpercentage
Vanwege de relatieve jeugd van veel wijnbedrijven is de uitrusting in de kelder vaak hypermodern: roestvrijstalen vaten, moderne persen etc... Dat bleek ook zeker uit de geproefde witte wijnen: ze waren zonder uitzondering fris, fruitig en modern, zonder vermoeide kantjes of niet terzake doend houtgebruik. Een goed voorbeeld is de Riesling van Matthias Hey, een Spätlese Halbtrocken van 2009, met citrustonen en stevige mineraliteit (de bodems in Saale-Unstrut bestaan onder andere uit Muschelkalk, van fossiele schelpen). Daar komt nog bij dat bijna alle geproefde wijnen een heerlijk laag alcoholpercentage hebben, 12- 12,5%, zelfs voor de rode wijnen!

Speciale aandacht tot slot voor de Gewürztraminer Spätlese feinherb 2009 van Weinbaubetrieb Der Steinmeister: een zeer subtiele Gewürztraminer, met precies de juiste zuren en een zoetje om tegen een oliebol op te kunnen. Een van de aanwezigen had oliebollen meegenomen, en die bleken werkelijk geweldig bij de Gewürztraminer te combineren. Iets om over een paar weken zeker nog eens uit te proberen!

Proefnotities

Je merkt, ik kan nog uren doortikken over die wijnen van Saale-Unstrut. En dat zonder er al eens geweest te zijn. Dat gaat zeker gebeuren ergens de komende maanden, hoop ik! Ik besluit voor nu met de – summiere - proefnotities van de acht geproefde wijnen en de aanbeveling eens een proeverij bij Van Weijen en Van Winsen mee te maken.

1. Weingut Pawis – Müller-Thurgau 2009

fris, bloemig, prettige zuren, mineraal, licht gebalanceerd zoetje, slechts 11%

2. Gleinaer Weingut Böhme – Weissburgunder Spätlese Freyburger Schweigenberg 2009

mineraal, aroma's en smaak van abrikoos, grapefruit en mandarijn, bittertje in middenpalet, tikje zoet in afdronk, kort, 13%

3. Weingut Hey – Riesling Spätlese Halbtrocken, Naumburger Steinmeister 2009

mineraal, citrus, 12,5%

4. Weingut Pawis – Riesling Grosse Gewächs Freyburger Edelacker 2008

Geelgroene zweem, mooie Rieslingneus, citrus en vanille, grapefruit, vol

5. Weinbau Der Steinmeister – Gewürztraminer Spätlese Feinherb Freyburger Schweigenberg 2009

rozen, lychee, jasmijn, grapefruit, licht prikkeltje, prachtige balans van zoet en zuur, 12,5%, heerlijk bij vette paté en oliebollen!

6. Winzerhof Gussek – Spätburgunder Naumburger Göttersitz 2008

bleekrood, kersen, bosfruit, licht en prettig, kruidig, prima Spätburgunder

(André Gussek adviseert ook Nederlandse wijnboeren!)

7. Weingut Uwe Lützkendorf – Spätburgunder Karsdorfer Hohe Gräte 2008

sterke reductieve geuren, stallucht, hard en onprettig, enige lucht hielp niet, 12,5%

(Eerste lid VDP in Saale-Unstrut, maar waarschijnlijk niet vanwege deze Spätburgunder)

8. Winzerverein Freyburg – Dornfelder 2008, von Barriques

fruitig, zwoel, prettig, maar heel korte afdronk, vrolijke wegdrinker

Meer lezen over Saale-Unstrut kan op de website van de regio, en in het prachtige boek van Klaus Epperlein en Uwe Jacobshagen, Göttersitz, Edelacker und das Paradies. Wein an Saale und Unstrut, Halle 2008

Morgenwijnen

Een rustige, zonnige zondagochtend in Leeuwarden. Na een korte wandeling door de oude stad aankomen bij de Prinsentuin en in het restaurant een glas morgenwijn bestellen: zo zou een ochtend in de Friese hoofdstad rond 1900 eruit hebben kunnen zien.
Vanmorgen maakten we een dergelijke wandeling; in de Prinsentuin heet het restaurant inmiddels de Koperen Tuin (naar Vestdijks roman) en drink je er 's ochtends koffie, thee of chocolademelk. In een vitrine lagen voorbeelden van oude menukaarten, en op die menukaart kwam een rijtje 'morgenwijnen' voor: Malaga, Madera, Port en 'Bergerac met citri'. Al voor 20 cent had je een glaasje morgenwijn op één van Leeuwardens fraaiste plekjes: in tuinen die door de eeuwen heen nauw verbonden zijn geweest met de Friese Oranjes.

Uiteraard was ik gefascineerd door de term: wie drinkt er tegenwoordig in de morgen nu een glas port, madera of zoete wijn? Maar toen we even nadachten en thuis nog wat dingen opzochten, konden Nico en ik een aardig stukje drankengeschiedenis reconstrueren. Het begon met de realisatie dat 'Bergerac met citri' moest slaan op de zoete wijnen die uit die streek komen. Wij kennen nu vooral Montbazillac en Saussignac, maar J.P. Keuls zegt over de Bergerac in zijn Het boek van den wijn uit de tweede helft van de jaren dertig: '[..] in de Dordogne heeft de welbekende witte Bergerac een zekere reputatie wegens zoetgehalte en aroma. Deze wijn heeft weliswaar niet de finesse van de Sauterneswijnen, maar is toch onder de zoete wijnen zeer gezocht'.
Alleen het idee om in zo'n wijn een schijfje citroen (tenminste, zo vatten we citri op....) te doen, is toch wat apart. Hoewel, witte port met citroen wordt ook geschonken.

In een ander historisch wijnboekje, Wijn van J.D. Rahusen uit 1957, vond ik over 'Bual Madeira' de uitspraak: 'de klassieke morgen-drank van onze voorouders'. En tenslotte leverde Google een verwijzing naar de roman Fernand van Melati van Java uit 1874 met de term 'morgenwijn'. 'Nadat Fernand den eersten keer gekomen was om beide zusters af te halen en de boodschap ontvangen had, dat ze uit waren, ging hij even naar huis om zijn mama te zeggen, dat zij niet onmiddellijk haar gasten behoefde af te wachten. Tot zijn teleurstelling zag hij niemand in het salon en in de huiskamer dan Emilie die de morgenwijnen op tafel arrangeerde'.

Wat ik me nu afvraag, is wanneer de omslag is opgetreden en waarom? Wijnen als madera, port en Montbazillac associëren wij bijna uitsluitend nog met het dessert, na het avondeten. Het Standaard Wijnboek uit 1972 bijvoorbeeld, van Hugh Johnson en Arne Krüger, rept met geen woord over de oudere traditie om dergelijke wijnen 's morgens te drinken. Ik vermoed dat de Tweede Wereldoorlog een grote breuk in deze traditie is geweest. Bovendien hangt het waarschijnlijk ook samen met het verdwijnen van een manier van leven door de gegoede klassen.
En toch tref je de traditie hier en daar nog aan: zo is van grand old man van de Engelse wijnwereld Michael Broadbent bekend dat hij graag 's morgens een sherry drinkt. En ontving onze eigen Prins Bernhard zijn gasten in de ochtend niet ook met champagne, bier en nootjes?

Zon in de druipende bossen

Een druilerige middag was het gisteren, dus wat kun je dan beter doen dan wijn gaan proeven? Samen met Anda Schippers begaf ik mij zondag naar het in de bossen gelegen Groot Kievitsdal, om kennis te maken met het mooie assortiment van wijnhandel Vinoblesse uit Baarn. Ruim zestig wijnen op vijf tafels waren er te proeven. Sommigen wijnen hadden hun maker meegenomen, om uitleg te geven, andere spraken voor zichzelf.
Zo'n proeverij moet je te lijf gaan met een doel, anders zie de door de bomen het bos niet meer. Mijn doel was een leuke wijn te vinden die we makkelijk zo doordeweeks konden openen, bij de boerenkool, de pasta of iets anders simpels. Ik had een heel specifiek smaakpalet in gedachten: het pittige en fruitige dat je vaak tegenkomt in Zuid-Franse wijnen van grenache, syrah, mourvèdre, cinsault, carignan etc.

Anda en ik begonnen bij de wijnen uit de Pfalz, waarbij vooral de Spätlese Trocken van Janson Bernhard ons beviel. Een assemblage van gewürztraminer en riesling van hetzelfde huis kon ons minder bekoren, maar, zo legde Tjitske Brouwer ons uit, dat had ook zeker te maken met de leeftijd van de wijn. Aangezien de wijn uit 2007 was en nog maar net in de fles zat, was er nog weinig balans tussen de Rieslingcomponenten en de specifieke Gewürztraminerkenmerken. Over een maand of zes, na enige tijd flesrijping en rust, zou dit een prachtige wijn worden die bij vele gerechten zou passen.

Dit jonge karakter van de wijnen bleek ook bij vele andere flessen op de tafel; gelukkig werd de proever er op het proefformulier ook voor gewaarschuwd. "De wijnen zijn jong, sommige - nèt of nog niet op fles - misschien zelfs niet direct 'lekker'... Gesloten, tikje wrang... door de zuren en de tannines (bij rood), die mits in goede verhouding juist de essentiële componenten van een goede wijn zijn. Let op de concentratie tussen zoet, zuur en bitter. En op duur en finesse van de afdronk." Een goed advies, maar soms wel lastig op je te blijven realiseren. Jonge wijnen proeven blijkt een hele kunst!

Toch hebben we een aantal prachtige wijnen geproefd. Beiden waren we helemaal weg van een Provençaalse rosé, van de hand van Raimond de Villeneuve van Chateau de Roquefort. Deze rosé was vorig jaar de Rosé van het Jaar in de categorie Boutiquewijnen bij Proefschrift. De Corail 2007 is gemaakt van biologisch geteelde en gevinifieerde grenache, cinsault, mourvèdre en syrah. Daarnaast maken ook twee witte druivensoorten deel uit van de assemblage: rolle (vermentino) en clairette. Het was plotseling heel even zomer, daar in die druipende bossen bij De Vuursche.... De wijn gaat in mei geleverd worden: ik zal de tuinstoelen vast gaan schoonmaken!

Een kanjer vond ik ook de Montepulciano d'Abruzzo San Zopito 2006. Prachtig fris rood fruit en kruiden in de neus, soepel, warm, pittig, makkelijk drinkbaar: dat waren de notities die ik maakte. Pas later las ik de omschrijving van de maker: een 85-jarige oude heer, Alberico D'Intino, die pas sinds een paar jaar van zijn wijnstokken een beperkte hoeveelheid (4500 flessen) wijn maakte. Uiteraard heb ik van deze wijn, waar ik echt verliefd op werd, een aantal flessen besteld. Het was niet helemaal de prijs (€ 10,85) die ik voor een 'huiswijn' in mijn hoofd had, maar ik kon gewoon geen weerstand aan deze wijn bieden. Zomaar een lekkere pasta of simpele stoofschotel maken en er dan deze Italiaan bij opentrekken.... Ik kijk al uit naar de levering van de flessen. Overigens waren alle Italiaanse wijnen op de tafel heerlijk fris en fruitig: het was het enige land dat mij over de hele linie uitstekend beviel.

Ook de wijnen uit de Languedoc bevielen me goed: een simpele maar lekkere Coteaux du Languedoc Noblesse Saint Julien, een prachtige, maar jonge La Clape Les Cades 2006 van Pech Redon en een Minervois 2005 van Domaine des Murettes. De laatste twee kwamen ook aardig in de buurt om 'huiswijn' bij ons te worden, maar helaas was ik toen al verliefd op de Montepulciano geworden. De Languedoc/Roussillon zal moeten wachten tot we er deze zomer zelf op bezoek gaan. Er zijn gewoon te veel lekkere wijnen op de wereld... en bij Vinoblesse zijn er een aardig aantal te koop.

Les 12 - Een 'gründlich' rondje Duitsland

Er zijn van die clichébeelden waar we mee opgroeien: Fransen houden van het goede leven, bij Spanjaarden is het altijd mañana, Belgen zijn dom, Duitsers doen alles gründlich.
Het was dan ook wel passend dat wij met een dergelijke degelijke Duitse grondigheid maandag 3 maart les kregen over wijnland Duitsland. Docent was René van Heusden, wijnschrijver en in een voormalig leven leraar Duits.

René's bijdrage ging in op de problemen én de kwaliteiten van de hedendaagse Duitse wijnbouw en haar producten. Jancis Robinson, diegene aan wie ik mijn eigen voorliefde voor Riesling heb te danken, zei het ooit zo: "Germany is the most distinctive major wine producer in Europe with both wines and problems quite unlike those of anywhere else".

Als je die problemen en kwaliteiten wilt concretiseren, kun je zaken als 'cool climate viticulture' en 'wijnwet van 1971' noemen.
Duitsland ligt voor een wijnproducerend land erg noordelijk, het is echt een klimatologisch grensgeval. Het koele klimaat van Duitsland vraagt druivenrassen die langzaam en laat rijpen; dit levert wisselende gradaties van rijpheid in de oogsten op, bescheiden mostgewichten maar ook een sterk aromatisch karakter van het fruit. De zuren zullen over het algemeen hoog zijn, waardoor er, om de wijnen drinkbaar te houden, meestal gespeeld moet worden met een beetje restzoet. Vóór de Tweede Wereldoorlog waren de wijnen bovendien overwegend zoet; dat was de stijl die al sinds de Middeleeuwen bijvoorbeeld in Nederland gretig aftrek vond. Al die tonnen Rijnwijn die de rivieren afzakten naar onze Stichtse en Hollandse markten waren zoet!

Maar in de 21ste eeuw is die tijd definitief voorbij en is dat restzoet een aspect van de problemen van Duitsland: de wijnwet van 1971 stelde dat alle wijnen zoet zijn tenzij het tegendeel op het etiket staat. Alle andere landen gaan van het omgekeerde uit: een wijn is droog tenzij er 'zoet' op staat. Met als gevolg dat in een tijd waarin de consument overwegend om droge wijnen vraagt, hij in Duitsland heel lang niet wist waar hij aan toe was. En ondanks diverse pogingen 'het systeem' te versimpelen, geldt dat eigenlijk nog. Hoewel het merendeel van de producenten definitief het roer heeft omgegooid en droge wijnen maakt, blijven de etiketten een onontwarbare kluwen van aanduidingen als Classic, Spätlese trocken, Qualiteitswein met en zonder Prädikat, Erste Lage, Grosse Gewächs, VDP etc.....

Duitse wijnen zijn bovendien nooit goedkoop: veel van de beste wijngaarden (maar niet alle...) zijn gelegen op steile hellingen, de zogenaamde Steillage. Het bewerken van zo'n Steillage kost aanzienlijk meer manuren dan het bewerken van een vlakke wijngaard. De prijs van een fles uit de Moezel, de Rheingau, de Ahr of welk Duits wijngebied met steile hellingen dan ook, kan nooit laag zijn. En dat blijft in Nederland voor de gemiddelde consument een beperkende factor, helaas.

Uiteraard kregen we ook weer een aantal wijnen te proeven. Veertien stuks, waarvan negen wit, drie rood en twee edelzoet. Het boeiendst was het om de grote verscheidenheid in Rieslings te ontdekken: riesling is een druif die bij uitstek het terroir weerspiegelt, en dat was goed te proeven deze middag.
Zelf was ik het meest onder de indruk van een 'simpele' Classic: 2006 Riesling Classic uit de Rheingau, van Domdechant Werner'sches Weingut. Niet eerder proefde ik een echt goede Classic; bij deze noteerde ik 'sinaasappel, grapefruit, rijk, zonnig, vol, sterk mineraal in de afdronk' en diverse uitroeptekens. Het concept 'Classic' is ontwikkeld door het Deutsche Weininstitut; sinds 2000 mag het op het etiket staan. De wijn moet dan gemaakt zijn van één druivenras; dat druivenras moet op het etiket staan, samen met een jaartal. Het alcoholpercentage moet minimaal 12% bedragen (11,5% in de Moezel) en het restsuikergehalte mag niet meer zijn dan het dubbele van het totale zuurgehalte, met een maximum van 15 g/l. Effectief zijn Classic wijnen altijd droog!

Daarnaast beviel me van de rode wijnen de 2004 Malterdinger Bienenberg Spätburgunder van Weingut Bernhard Huber in Baden het best. Een prachtige, ontwikkelde, volle, ronde pinot noir met veel rood fruit, beter dan mening bourgogne maar uiteindelijk niet te vergelijken daarmee.
En gelukkig was er ook een toetje, zoals het bij een proeverij met mooie Duitse wijnen past. De 2003 Muskateller Beerenauslese van Weingut Ökonomierat Rebholz in de Pfalz was pittig en fris, heel mooi zoet, jong en primair en had een bittertje van de botrytis. Een heerlijke wijn en een waardige afsluiting van een 'gedegen' rondje Duitsland.

Riesling met en zonder 'gout de pétrol'

Tijdens de les op de Wijnacademie bleek al hoe boeiend het is Rieslings te vergelijken. Bij onze tweewekelijkse proefbijeenkomst ervoeren we bovendien hoe lastig het tevens kan zijn.
Na een intensieve zoektocht naar een twaalftal interessante Duitse wijnen - je koopt ze nu eenmaal niet bij iedere slijter of gewone wijnwinkel - had ik een mooie selectie op tafel gezet afgelopen maandag. Ik had wat 'gemenigheidjes' ingebouwd: dankzij Arjan kon ik bijvoorbeeld een Grauburgunder 2006 van Wagner Stempel naast een Pinot Gris 2006 van Apostelhoeve zetten. Zo kon iedereen ervaren wat de kwaliteit van onze Nederlandse wijn is vergeleken met een Duitse. Grappig genoeg meenden een aantal aanwezigen bij deze twee wijnen met Riesling te maken te hebben.... Bij de volle, exotische versie van Wagner Stempel kon ik dat uitstekend begrijpen; de Apostelhoeve mistte daarvoor toch wat karakter, is mijn mening. Maar hij is best voor een Duitse wijn te houden, dat wel.

Als wijn nummer 3 en 4 waren twee Silvaners aan de beurt. Of liever, een Sylvaner en een Silvaner: ik had een Elzasserwijn (Leon Boesch 2005) naast een Frankenwijn (Spätlese trocken, Weingut Am Stein Ludwig Knoll, 2003) gezet. Jammergenoeg verraadt de vorm van de fles, de Bocksbeutel, al snel dat je met een wijn uit Franken te doen hebt. Aangezien er veel Silvaner uit Franken komt, werd bovendien al snel in de richting van die druif gedacht. Over het aroma van beide Silvaners konden we het niet eens worden. Wat een goede Silvaner nu kenmerkt, blijft lastig.

Twee aan twee waren vervolgens vier Rieslings aan de beurt: een Oostenrijker (Petra Unger, Hinters Kirchl 2006) naast eentje uit de Pfalz (Janson Bernhard, Spätlese trocken 2006) en Moezel (Eva Clüsserath, Vom Schiefer 2004) naast Rheinhessen (Wagner Stempel, Heerkretz Siefersheim 2002). Samen met Nico had ik de ordening van de wijnen vooral op restzoet en zuurgehalte gedaan, om eens goed te ervaren wat die balans nu betekent in een wijn. Het bleek enorm lastig de restzoetwaarden in te schatten: zuur en zoet vullen elkaar zo goed aan dat het uiteindelijk voor de beginnende wijnproever vrij lastig is daar iets over te kunnen zeggen. Het zuur maskeert in wijnen vaak de toch wel aanwezige restsuikers.
Over de aroma's konden we het niet eens worden: een aantal aanwezigen vonden deze vier droge varianten nou niet typisch Riesling - wat dat dan ook moge zijn....

Bij de rode wijnen stond een zelfgeïmporteerde Frühburgunder uit de Ahr (Classic, Kreuzberg 2005) naast een door Arjan geïmporteerde Spätburgunder uit de Pfalz (Heinrich Spindler, 2005) op tafel. De Frühburgunder is een kloon van de Spätburgunder en een specialiteit van de Ahr. Zoals het woord al zegt, rijpt deze variant eerder, wat voor een koel gebiedje als de Ahr uitermate prettig is.

We sloten af met een fraaie Gewürztraminer Auslese 2005 van Weingut Friedrich Becker, vergezeld van wat roodschimmel kaasjes. Zelf vond ik deze wijn een prachtige ontdekking. Het aroma van Gewürztraminer kan vaak zo overheersend zijn: een bokaal rozen en lychees waar je al snel genoeg van krijgt. Deze wijn was echter heel ingetogen gemaakt en had daardoor een spannende complexiteit. Echt een wijn waar veel aan te ontdekken en te genieten valt.

Omdat sommigen bij de droge Rieslings moeite hadden de voor hen typische Riesling kenmerken te ontdekken, besloot ik nog een Riesling Auslese 2005 open te maken. 'Jaaaa', was de reactie op deze wijn van Dr. Randolf Kauer uit de Mittelrhein, 'dit is nu Riesling' ;-) Inderdaad kwam bij deze wijn dan toch de roemruchte geur die we van René van Heusden en anderen niet zo mogen noemen naar voren: de gout de pétrol. We leerden allen voor ons wijnbrevet of wijncertificaat dat Riesling vaak gekenmerkt wordt door de lucht van kerosine, naaimachineolie of hoe je het ook maar wilt noemen. Bij deze opleiding mag dat ineens niet meer. Van de ene docent moeten we het 'mineralig' noemen, de andere houdt vol dat het niets met de bodem van doen heeft. Ook heeft het niets te maken met oudering; dan moeten we het Firne noemen. Wat het dan wel is: niemand heeft het ons nog bevredigend kunnen uitleggen. Dat wijn geen scheikunde is, hadden we ook al gehoord van René van Heusden. Maar een beetje meer wetenschap en een beetje meer scheikunde zouden bij deze opleiding helaas geen kwaad kunnen. Reacties op de gout de pétrol-kwestie zijn hier dan ook zeer welkom!

Met dank aan Van Huystee Wijnen in Laren en WerkhovenHelming in Nieuwegein.