Kennismaking met Herrenhof

Al weer enige tijd heb ik regelmatig contact met de eigenaar van het wijngoed Herrenhof, in het Oostenrijkse Steiermarken. Gottfried Lamprecht (1983) is onder andere zeer actief op Twitter en Facebook en heeft een eigen weblog. Dagelijks laat hij iets van zich horen: over zijn wijngaarden, het werk in de kelder, zijn gedachten rondom wijnmaken etc...

Zelden trof ik een wijnproducent die zo bezig is met het zichtbaar maken van wat hij doet en waar hij voor staat als Gottfried. Voor mij staat hij dan ook model voor de nieuwe generatie wijnmakers die de social media met veel succes weten in te zetten. Ik ontmoette er meer op EWBC, maar Gottfried is naar mijn idee wel één van de meest succesvolle op dit gebied. Zichtbaarheid van wijnproducenten is belangrijk, in mijn ogen. Wie kan er namelijk het beste het verhaal van wijn vertellen, als het niet de wijnmakers zelf is?

Ik ontmoette Gottfried ook in levende lijve, in Wenen, tijdens de European Wine Bloggers Conference (EWBC). Ik proefde de laatste druppels van zijn Buchertberg Weiss daar, tijdens de inmiddels in EWBC kringen fameuze 'guerilla tasting', en Gottfried proefde het restje Reestlander Wit, de fles Nederlandse wijn die ik mee had genomen naar Wenen. Gottfried vertelde me daar ook dat hij het bedrijf vanaf het begin aan het opbouwen is. Sinds 2005 is hij bezig. De Herrenhof en bijbehorende wijngaarden waren tot het eind van de negentiende eeuw in bezit van de Augustijner kanunniken van het klooster Vorau, maar raakten daarna in verval. Samen met zijn ouders blaast Gottfried die oude traditie van wijnbouw nu weer nieuw leven in.

Buchertberg Weiss 2009

Na die druppels Buchertberg en de verhalen van Gottfried werd het hoog tijd de wijnen eens uitgebreid te proeven. Dat gebeurde een paar weken geleden, met een klein gezelschap ten huize van Good Grapes-eigenaar Erwin Blezer. Vooral de Buchertberg Weiss had mijn aandacht, omdat dit een zogenaamde field blend is, wat ze in Wenen Gemischter Satz noemen. En wat een fantastische, complexe wijn was die Buchertberg Weiss! Helder geel van kleur, met een intrigerende neus van citrus, abrikozen, noten en een toefje hout. Droog en fris in de mond, licht prikkelend, met hoge zuren, vol en complex. Een geweldig voorbeeld van wat een Gemischter Satz kan zijn. Wel even wat lucht geven voordat je er van gaat genieten! Pas na overschenken in een ruime karaf kwam de wijn echt tot zijn recht!

De field blend is een bewuste creatie van Gottfried: hij wil een type wijn maken dat in vroeger tijden, voordat de wijnwereld de monocepage-wijnen ontdekte, de standaard was. Daartoe heeft hij zijn wijngaard aangelegd met diverse stokken van verschillende druivenrassen. Pinot blanc, sauvignon blanc, pinot gris en riesling zijn samen met een beetje gewurztraminer naast en door elkaar op de Buchertberg aanplant. Deze glooiende helling ligt bij het plaatsje Markt Hartmanssdorf, tussen Graz en het Südburgenland. Oogsten van alle druivenrassen gebeurt tegelijkertijd: het ene ras is dan wat rijper dan het andere, maar dat is exact de bedoeling voor een Gemischter Satz. Na de vergisting rijpte de wijn in vaten van 300 liter, gemaakt van Frans en Roemeens gebruikt hout.

Naast een witte Buchertberg is er overigens ook een rode variant, en maakt Gottfried ook een Blaufränkisch met druiven uit de regio Eisenberg. Daarover binnenkort meer.

Herrenhof Charta

Voor zichzelf heeft Gottfried 10 punten opgesteld waarheen hij zich in het wijnmaken wil houden. Hij noemt dit het Herrenhof Charta:

1. Druiven voor zijn wijnen komen alleen van de Buchertberg.

(En als dat niet zo is wordt het vermeld, zie het vervolg over rode wijnen binnenkort.)

2. Bodem en vegetatie worden bewerkt zoals in de gecertificeerde biologische landbouw.

3. Opbrengsten zijn maximaal 45 hl./ha.

4. Eigenschappen van wijngaard en jaargang MOETEN in de wijn tot uiting komen.

5. Vergisting alleen door middel van natuurlijke gisten uit de omgeving. Botteling op zijn vroegst in april van het jaar volgend op de oogst, verkoop vanaf 1 mei.

6. Geen gebruik van aroma's en toevoegingen, sulfiet alleen mondjesmaat en geen gebruik van apparaten om te concentreren of  stoffen uit de wijn te halen (specifiek de spinning cone, om de dealcoholiseren).

7. Bezinning op traditionele wijnbereidingsmethoden, zoals lang contact met de gist en indien mogelijke ongefilterde botteling.

8. Behoud van de vruchtbaarheid van de bodem en bevordering van het leven in de bodem.

9. Bevordering van biodiversiteit, zowel planten als dieren.

10. 100% vrij van gemanipuleerde genen.

En voor de toekomst heeft Gottfried nog plannen bij de vleet. Recent is een oude boomgaard gerooid, om op de Buchertberg – waarvan hij de enige eigenaar is – een nieuwe wijngaard aan te leggen. Nieuwe vaten worden over enige tijd gemaakt van hout van eigen eiken, en zullen rond 2013 ingezet gaan worden. Het hout ligt nu uit te looien. In de toekomst wil Gottfried gaan werken met authentieke druivenrassen die uit de streek verdwenen zijn. Daarover zullen we vast alles horen als de tijd rijp is.

Good Grapes heeft besloten de wijnen van Herrenhof naar Nederland te halen. Van harte aanbevolen!

Beste Fairtrade wijnen van Nederland

Afgelopen maandag organiseerden Stichting Max Havelaar en wijnportal By the Grape voor de tweede keer de verkiezing ‘Beste Fairtrade wijn van het jaar’. Deze vond plaats in het Tropenmuseum in Amsterdam. Door een gezelschap van importeurs, wijnhandelaars en wijnschrijvers werden in totaal 56 wijnen met het Max Havelaar-keurmerk ‘blind’ geproefd. In de categorieën rood, wit en rosé kwamen de Zuid-Afrikaanse wijnen als winnaars naar voren. De prijs voor ‘beste nieuwkomer’ ging naar de Argentijnse Solombra Malbec Reserva.

Stijgende kwaliteit
Zelf mocht ik ook dit jaar weer deelnemen aan deze proeverij. Heel veel erover melden kan ik niet, aangezien we alle wijnen zoals gezegd blind proefden. Ook achteraf konden we niet meer nagaan wat we nu zelf van de winnende wijnen vonden. Eerlijk gezegd vind ik dat wel jammer.


De overall kwaliteit van de wijnen was naar mijn mening sinds vorig jaar zeker gestegen. Vooral tussen de witte wijnen zaten veel frisse, prettige, drinkbare wijnen. De rode daarentegen vielen ons niet echt mee – zo beluisterde ik ook om me heen bij medeproevers. Er zaten geen wijnen bij waarvan ik voor thuis nu een doosje zou aanschaffen. Neemt niet weg dat Fairtrade-wijnen wat betreft kwaliteit op de goede weg zijn, en dat stemt hoopvol voor de toekomst!

Persbericht
Uit het persbericht hieronder nog de resultaten van de proeverij.
Van de dertig rode wijnen werd de Zuid-Afrikaanse Cabernet Sauvignon van Koopmanskloof verkozen tot beste Fairtrade wijn in de categorie rood. De Cabernet Sauvignon is verkrijgbaar bij Coop, Boni, Deen en Jan Linders.


In de categorieën wit en rosé legden de Argentijnse en Chileense wijnen het net zoals vorig jaar af tegen de Zuid-Afrikaanse. De Chardonnay van Fair Trade Original kwam als winnaar uit de bus in de categorie wit. Hij is verkrijgbaar bij de Wereldwinkels. In de categorie rosé hield de winnaar van 2010 stand. De Balance Shiraz rosé werd opnieuw uitgeroepen tot beste Fairtrade rosé wijn en is verkrijgbaar bij HEMA.

Aan de bestaande categorieën rood, wit en rosé werd dit jaar de categorie van ‘beste nieuwkomer’ toegevoegd. In totaal werden zeventien nieuwe Fairtrade wijnen geproefd die binnenkort op de Nederlandse markt worden geïntroduceerd. De Argentijnse Solombra Malbec Reserva kwam als onbetwiste winnaar naar voren en is verkrijgbaar bij Albert Heijn.

Max Havelaar-keurmerk
Stichting Max Havelaar, de organisatie achter het keurmerk voor Fairtrade, en wijnportal By the Grape organiseerden de Fairtrade wijnverkiezing met als doel duurzame Fairtrade wijnen onder de aandacht te brengen bij consumenten en de handel. Het Max Havelaar keurmerk garandeert dat boerencoöperaties in ontwikkelingslanden onder goede handelsvoorwaarden directe toegang tot de westerse markt krijgen en dat zij voldoen aan strenge milieu-eisen. Doordat boeren een eerlijke prijs voor hun producten krijgen, kunnen zij zelf investeren in een betere en schonere toekomst.

De zuivere wijnen van La Vialla

Al een paar jaar krijg ik ze in de bus: de verbluffende mailingen van Fattoria La Vialla in Toscane. Ooit werd ik er op gewezen door een zakenrelatie, en sinds mijn eerste verzoek om een catalogus van hun producten ontvang ik zeker vier keer per jaar een schitterend boekwerkje, in het Nederlands, met idyllische afbeeldingen, knusse verhalen en zelfs recepten van 'grootmoeder'.

Proefdoos
Maar nog nooit had ik wat besteld en dat terwijl de wijnen mij enorm intrigeerden. Gelukkig had een van mijn collega-Vrouwen in de Wijn diezelfde ervaring. Het besluit om samen een proefdoos te bestellen en die met een paar mensen te gaan proeven was vervolgens snel genomen.


La Vialla ligt in de Chiantistreek en is een familiebedrijf. Het is sinds 1978 in bezit van de familie Lo Franco; behalve diverse familieleden zijn er zo’n 140 medewerkers werkzaam in het bedrijf. Het landgoed omvat in totaal 1342 hectares. Er wordt volledig biodynamisch gewerkt. Naast wijngaarden zijn er olijfboomgaarden, graanvelden, moestuinen, weidegronden – voor de kudde Sardijnse schapen - en diverse landhuizen. De productie omvat niet alleen wijn, maar ook pasta, kaas, jam, brood, verse groenten en niet te vergeten olijfolie!

Die sfeer van familiebedrijf met een trouwe schare werknemers wordt in de communicatie-uitingen sterk naar voren gebracht. De catalogi, mailingen en receptenboekjes zijn allemaal ‘handgeschreven’, en zowel op de website als in de productcatalogi is altijd wel een anekdote of recept van een oude keukenhulp of gewaardeerde kokkin te lezen. De website zit vol filmpjes, sfeervolle foto’s en uitgebreide informatie.

Om onze nieuwsgierigheid naar al dat verantwoordde lekkers uit Toscane te bevredigen, stond er op een regenachtige maandagavond een fraaie doos vol wijn op ons te wachten. We proefden in het proeflokaal van Incontro, in Nijmegen en waren met zijn vijven. Geproefd werden 12 wijnen, variërend van mousserend tot stil en van droog tot zoet.

Zuivere wijnen
Als ik de wijnen in één woord zou willen samenvatten, kom ik op één woord: zuiverheid! We waren het er allemaal over eens, en het woord is die avond regelmatig gevallen. Van de mousserende wijnen tot de stille witte en van de stevige rode tot de Vin Santo: iedere wijn was even zuiver en fris van smaak.


Mijn favorieten
- Torbolino 2008: van sangiovese, chardonnay, sauvignon blanc en vermentino: mijn absolute favoriet, en intrigerend door de toevoeging van sangiovese (een rode druif). Zelfs een dag later was deze wijn nog zuiver en fris. Verder stevige zuren, vol, met een mooie bittertje aan het eind. Prijs € 5,30.

- Chianti Riserva 2006: 80% sangiovese, 10% cabernet sauvignon, 10% canaiolo. Viooltjes in de geur, prachtige kersenrode kleur; fris, sappig, vol en kruidig, zacht en in balans. Een elegante wijn met veel spanning. Prijs € 9,50.

- Vin Santo del Chianti 2005: malvasia en trebbiano, 16,5% alcohol. Ruikt heerlijk naar caramel en rozijnen, maar tevens fris. Die frisheid komt goed terug in de smaak, waar zoet en zuur prima in balans zijn. Dat ze deze Vin Santo voor € 6,85 kunnen verkopen, is een wondertje.

Dat wordt dus een stevige bestelling bij La Vialla. De producten worden namelijk rechtstreeks aan de klant geleverd, zonder tussenpersonen. Er is een depot in Nederland, van waaruit geleverd wordt, en je betaalt geen verzendkosten.

Tot slot nog een tip: Harold Hamersma beschrijft op zijn Foodtube op 3 februari de Spumante La Chiassaie 2008 van La Vialla. Wij proefden hem ook en vonden hem zeer apart. Harold noemt het ergens 'griesmeelpudding-aroma', wat ik zeer passend vind achteraf. Deze prettige mousserende wijn kost maar € 8,50, en is gemaakt van pinot noir, chardonnay en verdicchio.

Chemie in de wijngaard is vrij recent!

Eind november gaf Tjitske Brouwer haar lezing over biologische en biodynamische wijnen voor het netwerk Vrouwen in de Wijn. Ik heb geprobeerd die lezing in een blogpost te vatten, maar ben er tot op heden niet in geslaagd. De 'groene' wijnen vormen een complexe en boeiende wereld, die je niet zo maar even kunt samenvatten als je er niet zelf grondig studie van hebt gemaakt.
Alle geïnteresseerden kan ik dan ook van harte aanbevelen Tjitske's scriptie Biologisch wijn bestaat te lezen, die zij schreef om de titel Magister Vini te behalen.

Waar ik wel nog even aandacht aan wil besteden, is een kort stukje wijngeschiedenis dat Tjitske in haar lezing schetste. Het trof me dat ze het volgende stelde: de industrialisering van de wijnbouw is eigenlijk helemaal niet zo oud! Pas tussen 1900 en 1940 zijn we kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen gaan gebruiken. De studie oenologie is pas sinds 1955 een universitaire studie! Waar praten we dan helemaal over als we het hebben over wijnbouw zonder kunstmatige hulpmiddelen? Minder dan 100 jaar geleden was dat nog de gewoonste zaak van de wereld. Onze wijngaarden zijn eeuwenlang – zeker zo'n 2000 jaar – bewerkt zonder pesticiden, herbiciden en synthetische meststoffen.

Opmerkingen om eens goed over na te denken... Wat er bij mij opkwam is gelijk een 'ja maar': de wijnen van nu zijn wel een stuk drinkbaarder en houdbaarder dan die van toen. En hebben we dat dan niet te danken aan al die chemie? Als ik even verder denk, vermoed ik dat dat natuurlijk zeker waar is, maar dat we met alle kennis die sinds de oprichting van de studie oenologie vergaard is, ook in staat moeten zijn die – nog zo recent geïntroduceerde – chemie weer af te schaffen in de wijnbouw.

Betrekken we daar ook nog eens de inzichten bij van mensen als de filosoof Rudof Steiner (1861-1925), de plantkundige Sir Albert Howard (1873-1947) en vele andere wetenschappers die aan de wieg hebben gestaan van biologische en/of biologisch-dynamische landbouw, dan moet het mijns inziens mogelijk zijn die chemische santekraam steeds verder op te doeken.
Ik hoop van harte daar de komende jaren nog veel ontwikkelingen in mee te maken!

Geproefd: Grittermatte, Riesling 2007

Meestal schenk ik mezelf onder het koken alvast een glaasje wijn in. Maar na een eerste slok van deze wijn heb ik de champignons en de aardappels even opzij geschoven, ben naar boven gestoven, heb een notitieblok gehaald en ben met het glas voor me aan de keukentafel gaan zitten.
Wat een slok! Wat een power kwam er uit dat glas. Dit was niet echt wat ik verwacht had. Voor bij de zuurkoolstamppot stond een Riesling 2007 uit de Elzas op het programma, Grittermatte, van Domaine Julien Meyer. Ik wist alleen dat de maker biologisch werkte, verder niets.
Wat ik in het glas aantrof kan ik als volgt omschrijven: donkergeel van kleur; in de neus veel fruit (rijpe appels, tropisch, beetje banaan) en iets oxidatiefs, alsof er wat sherry door zat. De smaak was vol en rijk, zelfs wat aards, met wel frisse zuren, een mooi bittertje en een ellenlange afdronk. Bovendien was de wijn iets filmend, maar absoluut niet zoet. De zuurkool en de wijn verdroegen elkaar redelijk; de scherpe blauwaderkaas door de zuurkool was een minder goede combinatie, helaas.

Bij nader onderzoek bleek Meyer een bijzonder domein te zijn. Sinds 1991 worden geen synthetische producten (denk aan kunstmest, onkruidverdelgers, insecticiden) meer gebruikt en wordt de wijngaard op biologische wijze onderhouden. In 1999 besloot de eigenaar, Patrick Meyer, om biodynamisch te gaan werken. De wijngaard wordt nu gezond gehouden met kruiden, aftreksels van planten en met homeopathische preparaten.
Deze Riesling kreeg bovendien een bijzondere behandeling: Meyer voegde geen zwavel toe, waardoor de smaak totaal anders is dan je van Riesling gewend bent. (Het is niet te hopen dat ze op het volgende vinologen-proefexamen zoiets neerzetten, je raakt er danig van in de war.)
Maar Meyer deed nog meer. Of eigenlijk liever: nog minder. Ook gisten en enzymen werden achterwege gelaten. Vergisting vond plaats in open, roestvrijstalen cuves. Malolactische gisting werd niet geblokkeerd en de wijn mocht rijpen op zijn grove lie (droesem). Pas bij de ongefilterde botteling werd een minieme (20 mg/l) hoeveelheid sulfiet toegevoegd. Zou dat niet gebeurd zijn, dan zou de wijn niet in staat zijn te reizen of bewaard kunnen worden.

Het grappige was dat ik net een paar dagen eerder tijdens de lezing van Tjitske Brouwer over biologische en biodynamische wijnen kennis had gemaakt met hetzelfde type wijn, maar dan uit Italië. Daar werd me duidelijk dat dit wel eens een deel van de toekomst zou kunnen zijn: oxidatieve wijnen met zo min mogelijk ingrijpen door de mens. Ik ben er erg van gecharmeerd, maar voor veel mensen zal het dan een ‘acquired taste’ moeten worden, vrees ik.

Verder kwam deze wijn geheel toevallig van Vinoblesse (prijs € 13,35), waar Tjitske Brouwer samen met Marc Collard eigenaar van is. Op de site van Vinoblesse staat een uitgebreider artikel over Patrick Meyer, dat ik van harte kan aanraden. En binnenkort kom ik nog terug op deze toch steeds vaker voorkomende biologische en biodynamische wijnen.

Vrouwen in de wijn bijeen

Met zijn twaalven waren we gisteren bijeen in Restaurant De Opera in Den Bosch: vrouwen werkzaam in de wijn uit heel Nederland. Docenten, importeurs, restaurateurs, winkelmanagers, inkopers, schrijvers, ze waren allemaal vertegenwoordigd. En allemaal zijn ze lid van de LinkedIngroep Vrouwen in de wijn.
Tjitske Brouwer MV van Vinoblesse wijdde ons in in de geheimen van de biodynamische wijnbouw, aan de hand van een gedegen presentatie en een twaalftal wijnen. Die wijnen waren weer ingebracht door leden: door Elise van Anfors, Suzanne van VinidelMondo en door Marieke, die uit eigen voorraad een prachtige Vin de Pays des Côtes Catalanes had meegebracht (Les Enfants Sauvages, Le Roi des Lezards).
Uiteraard hebben we veel geleerd (waarover later meer) en ook veel besproken. Want samen wisten we weer een boel meer dan ieder apart.

Opvallende constatering van een van de aanwezigen later bij het diner: dat het verhaal over biodynamische wijnen hier zo open en ontspannen behandeld werd, met veel discussie maar zonder gehamer op wetenschappelijke bewijzen. Dat is op andere plaatsen waar Tjitske haar lessen en lezingen over biologische en biodynamische wijnen geeft soms wel anders.



Het diner bij Nescio, op een steenworp afstand van De Opera, bood gelegenheid elkaar nog wat beter te leren kennen. Er zijn tevens plannen gemaakt voor vervolgbijeenkomsten van de Vrouwen in de wijn.
Overigens een echte aanrader, Nescio. Heerlijke kleine hapjes, en een cheesecake als dessert waar ik nog eens voor terug ga!
Tjitske, bedankt voor je uitstekende lezing, ik wil echt nog veel meer weten. Anne, bedankt voor je gastvrijheid, ik kom zeker nog eens eten. En Sanne, bedankt voor je hulp. Alle andere aanwezigen: bedankt voor de wijnen, de gezelligheid en de deling van kennis. Dat we het nog maar vaak mogen herhalen.