Nieuwe ontdekkingen

Zo’n acht jaar geleden bezocht ik hem ook, de jaarlijkse proeverij van de Oostenrijkse ambassade. Toen was er een overzichtelijk aantal producenten, nu moest ik even slikken toen ik op 14 maart jl. de zaal van het NH Hotel in Utrecht binnenkwam. Waar ga je beginnen? Hoe pak je het aan? Je kunt moeilijk bij tafel 1 beginnen, alles proeven, en bij tafel 51 eindigen. Dat overleven je smaakpapillen niet. Om alles goed te proeven zou je bovendien eerst een rondje wit moeten doen, dan rood en tot slot de zoete wijnen.

Schloss Gobelsberg
Dus waar te beginnen? Een kennis had me eens gevraagd of ik de Grüner Veltliners van Schloss Gobelsberg kende. Nee, helaas. Toen ik de tafel met posters van dit eeuwenoude kloosterdomein zag, besloot ik daar maar eens te starten. De wijnen werden geschonken door Wijnimport J. Bart, die alleen aan de horeca levert. De vier Grüner Veltliners waren inderdaad erg goed en allemaal erg verschillend. Helaas waren mijn smaakpapillen niet erg in vorm, dus erg veel nuances kon ik niet benoemen, al proefde ik ze wel. Het meest gecharmeerd was ik van de 2003 Grüner Veltliner Kammerner Renner, een typische peperige Veltliner die zijn terroir van leisteen duidelijk prijsgeeft.

Wit uit het Burgenland
Twee tafels verder maakte ik voor het eerst kennis met de witte wijnen uit het Burgenland, van rond de Neusiedlersee. Grote zoete en rode wijnen uit dit gebied kende ik wel, maar dat ze ook prima droge witte maakten, dat was nieuw voor mij. Importeur Cellar-Wine VOF had een Welschriesling, een Sauvignon Blanc en een Grauer Burgunder – een pinot gris dus – van Weingut Friedrich. Alle wijnen waren heel fris en elegant, maar de Grauer Burgunder – Holzausbau 2002 beviel me hier het beste. De fijne hint van vanille, veroorzaakt door de rijping op vat, zorgde voor een hele bijzondere subtiele neus en afdronk. En dat terwijl ik wijnen met eik vaak wantrouw…

Steiermark
Daarna was het tijd om eens even bij Imperial Wijnkoperij langs te gaan, het adres waar ik regelmatig wat Oostenrijkse wijn koop. Hier alweer een primeur voor mij, de wijnen uit de Steiermark. Regina Meij had mij er al eerder opgewezen dat ik in mijn eerdere bijdrage over Oostenrijkse wijnen de Steiermark, in zuidoost Oostenrijk, was vergeten. Hierbij ga ik deze omissie goedmaken!
Uit de Steiermark komen vooral droge witte wijnen; daarnaast is de specialiteit van Weststeiermark een soort rosé, de Schilcher, met extreem hoge zuren. Slechts 10% van de aanplant is rood. Het klimaat vertoont mediterrane invloeden, de bodemstructuur is vergelijkbaar met die van Slovenië en Friuli. De Sauvignon Blanc, Traminer, Morillon, Pinot Gris, Pinot Blanc en Welschriesling doen het uitstekend, Grüner Veltliner komt hier niet voor.

Weingut Andreas Tscheppe
Van de verschillende wijnen uit Steiermark die ik vervolgens op diverse tafels proefde, staan die van Weingut Andreas Tscheppe wat mij betreft bovenaan. Een heerlijk frisse Welschriesling 2004, een zeer typische naar kattenpis geurende Sauvignon Blanc, een verrukkelijke Morillon (Chardonnay), zonder enig eik gevinifieerd, en een werkelijk fantastische Trockenbeerenauslese van Sauvignon Blanc, van de topakker van Tscheppe, de Langegg. Ik ben heel wat gewend op het gebied van grote zoete wijnen, maar deze Sauvignon Blanc was zeer, zeer bijzonder. Van Jan Heitlager van ART-Club B.V. / Wijnpro.nl, importeur van deze wijnen, moest ik mijn glaasje helemaal opdrinken, niets spugen of weggooien. De gedachte alleen al. Heiligschennis!
Ja, ook deze editie 2005 van de Oostenrijkse wijnproeverij was weer erg geslaagd. Volgende keer de andere 45 tafels.

Frankenwein

Rond 1460 kochten Amsterdamse kooplieden al Frankenwein in Würzburg. Er zijn ook aanwijzingen dat keizer Karel IV in 1376 400 vaten Frankenwein vanuit Würzburg naar Utrecht liet komen.
Als er dan bij Gall en Gall een Franconia gepromoot wordt, gemaakt door de Staatlicher Hofkeller Würzburg, die als sinds 1128 wijn maken, ja, dan moet je zo’n fles natuurlijk ommiddelijk proberen. De wijnnaam en het verhaal erbij suggereren een lange geschiedenis, al zullen de druiven die nu gebruikt zijn – kerner, scheurebe en bachus – in de middeleeuwen niet bekend zijn geweest.
De Franconia wordt in de Taste, het glossy Gall en Gall-magazine, gepresenteerd als het antwoord op de vraag naar betere Duitse wijnen. Die vraag moet dan wel gesteld zijn door iemand die weinig gewend is, want ons viel deze Franconia zwaar tegen. Hij was niet echt slecht, maar bij eten (vis, geen zware sauzen) smaakte hij echt voor geen meter. We hebben er van alles bij geprobeerd en ook bij geprobeerd voor te stellen, maar uiteindelijk besloot ik dat dit een wijn voor in de kroeg was. Voor die drink(st)er die wel een wit wijntje wil, maar niet om zoet wil vragen. Bij voorkeur wel goed koud serveren, anders wordt het een nog laffer en vermoeiender drankje. Andere opmerkingen die Nico en ik samen noteerden: slechte Spätlese met belletjes, ananas, geur van rijpe druiven. Ook bij een toetje hebben we hem geprobeerd, en ook daar lukte het niet (toegegeven, zelfgemaakt sinaasappelijs vraagt natuurlijk om iets heel anders!)
Als deze wijn de Duitse wijnen populairder moet maken, dan vrees ik voor de afname van al die prachtige kwaliteitswijnen die langs de Rijn, Moezel en Nahe, in Baden en de rest van Duitsland gemaakt worden. Die komen dan echt niet bij de nieuwe, jonge wijndrinkers terecht, want de Franconia is ons inziens géén opstapje naar de betere Duitse wijn.. Hij is alleen iets beter gemaakt dan laffe Duitse supermarktwijntjes. Jammer, geen plaats voor de Franconia in onze wijnkast. Gemiste kans van het Marketing Initiatief Duitse wijn en van Gall en Gall.

Sideways

Gisteren Sideways gezien, in het nieuwe filmhuis van Utrecht, het Louis Hartloopercomplex. Helaas hebben we de tip van een Prikbordrecensent, om je eigen fles wijn mee te nemen, niet gevolgd: dorstig zaten we de twee uur zonder pauze te kijken naar al die pinot noirs, syrahs en sauvignon blancs die langs kwamen. Een aardige film, die voor het imago van wijn ongetwijfeld veel goed zal doen. De zaal zat aardig vol, een net, ouder publiek dat grinnikend de wijndiscussies en de naaktscenes over zich heen liet komen. Voorafgaand aan de film kregen we een korte uitleg (een ‘traditie’ in het nieuwe filmhuis, dat vernoemd is naar de beroemde Utrechtse explicateur (verteller bij stomme films) Louis Hartlooper). Daarin werd ook vermeld dat de wijnen – de Highliner en andere pinot noirs – op de website zouden staan. Vandaag natuurlijk even nazoeken, maar niet de wijnen staan op de site, maar de locaties waar Miles en Jack geweest zijn. Toch leuk, voor als we ooit die kant uitgaan.
Leukste scenes: het gesprek van Miles en Maya over pinot noir en waarom wijn belangrijk voor hen is; de Cheval Blanc 1961 bij de hamburger. Vreemdste opmerking: wijn die ‘tight as a nun’s ass’ is. Misschien moet ik het boek van Rex Pickett ook maar eens lezen, zeker om te kijken of het gesprek van Maya en Miles erin staat. En misschien wordt de titel dan duidelijk.
Advies voor diegenen die nog moeten: neem inderdaad een goede fles wijn mee, want de wijn die daarna in meeste filmhuizen en cafés geschonken wordt, valt altijd tegen. Wij dronken achteraf met echte wijnkenners een fles vreselijke witte Portugese Bairrada. Gelukkig was het gesprek en het gezelschap goed, anders had deze fles de avond nog kunnen bederven.

Great American winemaking started in a library

Met deze slogan probeert het Amerikaanse OCLC Online Computer Library Center de bibliotheek meer onder de aandacht te brengen, vooral van budgetbeheerders en ‘decisionmakers’. ‘Your public library is a small business incubator’, is de achterliggende gedachte.

Met ‘great American winemaking’ wordt de firma Gallo bedoeld: toen Ernst en Julio Gallo in 1933 wilden starten als wijnmakers, hadden ze receptuur nodig. Ze vonden het in de bibliotheek, aldus de campagne-poster. Op basis van het pamflet “The Principles of Winemaking” begonnen ze wijn te maken, realiseerden hun droom --- ‘and the rest is history’.
Naast een foto van Matt en Gina Gallo staat verdere uitleg: ‘Their small business has grown to create hundreds of jobs, thousands of opportunities and millions of satisfied customers.’ Hoe indrukwekkend die business inmiddels is, is te vinden in een artikel van InformationWeek: omzetten, aantallen liters wijn, gebruik van IT in het distributieproces. De geschiedenis van de firma is uiteraard ook op internet te vinden.

Toch wel apart, dat in een land dat nog vrij krampachtig met alcohol omgaat, een wijnfirma symbool mag staan voor de Amerikaanse droom: van kleine ondernemer tot multi-miljonair. The times, they are a-changing.

Iberische wijnproeverij

Wat doe je als wijnhandel van naam als je de wijnen uit de Nieuwe Wereld niet wilt aanbieden, om wat voor reden dan ook, en je op zoek bent naar alternatieven voor Franse wijnen, afkomstig uit de landen om ons heen?
Een goede vraag, waarop ik vandaag een goede oplossing heb geproefd. Vanmiddag hield Van Wageningen en de Lange in Utrecht namelijk een Spaanse wijnproeverij. Voor een gerenommeerde firma die al sinds 1886 gespecialiseerd is in Bordeaux en andere Franse wijnen was deze proeverij mijns inziens een historisch moment. Met deze 'Spaanse' proeverij, waar 21 Spaanse en Portugese wijnen op de tafel stonden, geeft ook Utrechts oudste firma definitief toe dat Franse wijnen anno 2005 alternatieven (nodig) hebben die goed en de moeite waard van het aanschaffen zijn. Natuurlijk, ook in het verleden stonden wel andere dan Franse wijnen op de tafel, maar altijd als eenlingen, als toevallige ontdekkingen. Vandaag was dat anders, had ik het idee. De toekomst zal uitwijzen of de Spaanse en Portugese wijnen hun plaats zullen innemen naast de Franse, maar van mij mogen ze blijven.

Vooral de Portugese wijnen konden mij en mijn proefgenoot bekoren. De enige Spaanse die er bij ons beiden goed uitkwam was de Rioja Solar Viejo Joven 2003 van Alavesa Laguardia. Een heerlijk fruitige Rioja gemaakt in nieuwe stijl, zonder het zware eiken van twintig jaar terug. Om heel eerlijk te zijn waren er wel meer Spaanse wijnen die we aardig vonden, maar daarvan was de prijs dan weer niet helemaal in verhouding, naar onze smaak.

Van de Portugese was de witte Dignitas van Herdade Outeiro de Esquila, Alentejo 2003 mijn favoriet. De eerste indruk was er een van zuur fruit, neus van grapefruitschil. Een uur later probeerde ik de wijn nogmaals, na vele roden geproefd te hebben. Wat ik toen proefde was zo heerlijk fruitig en fris na al dat rode geweld, ongelofelijk. De wijn is gemaakt van locale druiven, Antão Vaz en Arinto.
Ook de Solum Vinho Tinto van Herdade Outeiro de Esquila, Alentejo 2003 was heerlijk fruitig. Weer was de eerste indruk misleidend: ik dacht aan rubberen schoenzolen, maar kort daarna begon het frisse fruit te overheersen. Ook deze wijn is gemaakt van traditionele druivenrassen. Herdade Outeiro de Esquila is het domein van Nederlander Herman van Beuningen, die in de Portugese Alentejo al 25 jaar wijn maakt.

Tot slot kan ik ook nog de Churchill Estate aanraden, een vinho tinto uit de Douro, van onze favoriete portmaker John Graham. Wat een fantastische wijn. Mijn proefgenoot en ik waren het er over eens dat dit een wijn was die zijn € 11,50 wel waard was: zuiver, veel te ontdekken, drinkbaar bij vele gelegenheden. Een wijn waar je niet snel genoeg van krijgt en lang kunt drinken, bij van alles en nog wat.
Een memorable 'Spaanse' wijnproeverij, waarbij de Portugezen wat mij betreft de eerste prijs verdienden!

Miscellaneous

Ik wilde net een logje gaan schrijven over de heerlijke Pinot Noir van Graf Hardegg die we gisteren bij gegrilde tonijnbiefstuk dronken. Of de prachtige Beerenauslese van Kaisergarten bij Jamie Oliver’s onovertroffen vruchtencrumble.
Maar ik lees op het Prikbord zojuist over de tragische dood door een auto-ongeluk van Tibor Gàl. Uitgebreide proefnotities leken me toen ineens niet meer zo gepast. Van Tibor Gàl, een begaafd Hongaars wijnmaker, dronk ik ooit eens wijn bij een proeverij van Imperial (meen ik). Vreselijk, auto-ongelukken blijven toch altijd zo triest en nodeloos. Ook als je mogelijk niet helemaal helder achter het stuur zat. Het ongeluk gebeurde op een provinciale weg in Zuid-Afrika, genaamd Helshoogte.

Ook wil ik binnenkort nog wat schrijven over een persbericht van het Informatiebureau voor Duitse wijn. Het schijnt dat de resultaten van de oogst in 2004 over de hele linie tot tevredenheid stemmen in Duitsland. Als ik meer tijd heb, volgt meer info.

Waar gaat al die tijd dan in zitten? Ik ben druk bezig met het zoeken van antwoorden op de vraag waar Utrechters in de middeleeuwen hun wijn vandaan haalden. Uiteindelijk gaan de antwoorden hopelijk een artikel worden.
Het meest voor de hand liggende en ook correcte antwoord is overigens uit Duitsland, vanuit allerlei handelsplaatsen langs de Rijn. Maar de Utrechtse bronnen vermelden ook andere wijnen, malevizeien en romanie bijvoorbeeld. Deze zwaardere en kwalitatief betere wijnen kwamen uit het Middellandse Zeegebied en werden via de havens langs de westkust van Frankrijk naar de Nederlanden gevoerd.
Gisteren heb ik me verdiept in de tollen die kooplieden bij Hollandse tolplaatsen moesten betalen, Schoonhoven en Gorinchem bijvoorbeeld. Vreemd genoeg kwam er verdraaid weinig ‘Franse’ wijn langs. Werd de tol misschien al in Dordrecht betaald, de stapelplaats voor wijn in de veertiende en vroege vijftiende eeuw? Waren er misschien nog andere routes waarlangs de Utrechters hun Franse wijnen konden betrekken?
Hoe meer ik lees, hoe meer ik tot de ontdekking kom dat ik nog weer meer moet lezen. Nu ga ik uitzoeken of die wijnen misschien via Amsterdam, een belangrijke overslagplaats voor Hanze-kooplieden en handel op Noord-Duitsland in de vijftiende eeuw, naar Utrecht kwamen. Was de Vecht nog wel bevaarbaar in die tijd? De stapel boeken op mijn bureau groeit, maar oh wat is het leuk….

Viva España

Toeval of echt een trend? Overal kwam ik de afgelopen dagen Spaanse wijnen tegen. Afgelopen zaterdag in de nieuwe Perswijn een artikel over het achterland van de costa’s, met vele interessante wijngebieden. Bij dezelfde post een uitnodiging van Van Wageningen en de Lange met daarop de tekst: Spanje, het wijnland van de toekomst. Een zeer opmerkelijke uitspraak van de heer Ten Berge, die ik op de proeverij op 20 februari graag uitgelegd hoor.
En vandaag het Gall & Gall Nieuws in de bus, met als thema… Spanje en Portugal. Zou ik nu Italië maar even moeten laten en me gaan verdiepen in Spanje?
Witte Rueda’s vond ik al erg lekker, al zie je ze niet veel. En een goede Rioja gaat er ook wel in. Maar er is dus meer, veel meer. Bovendien heeft Spanje een indrukwekkende wijngeschiedenis, die me ook wel interesseert. Hmm, na de proeverij bij Van Wageningen en de Lange bericht ik meer.