Wijngaard in het Land van Maas en Waal

Wijngaarden en wijnboeren hebben over het algemeen een romantisch imago. Het is voor veel mensen een droom een eigen wijngaard te bezitten en van eigen druiven een goede wijn te maken. Druiven en wijn krijgen daarbij een bepaalde status toegedicht die ze voor veel druiventelers en wijngaardeniers mogelijk helemaal niet hebben. Het is dat ze nu toevallig druiven kweken en wijn (laten) maken, maar het hadden ook uien of frambozen kunnen zijn, bij wijze van spreken. Iets van deze pragmatische kijk op het wijnbedrijf proefde ik gisteren bij een bezoek aan wijngaard De Kleine Heerlijkheid in Horssen, in het Land van Maas en Waal.

De familie Fransen begon elf jaar geleden met de druiventeelt. Een bestaan als varkensbedrijf was onmogelijk geworden en alternatieven werden onderzocht. Het inrichten van een boerderijcamping viel af vanwege de reacties van de buren. Na een oproep van de Country Winery in Nijverdal om druiven aan te planten, besloot de familie Fransen de stap te wagen. En inmiddels staan circa 2500 druivenstokken keurig in het gelid op 1.5 ha. Een nevenactiviteit was en is nodig, want de eerste vijf tot zeven jaar van een wijngaard is er geen opbrengst. De stokken moeten eerst vijf jaar oud worden voordat er van de druiven wijn gemaakt mag worden. Daarna duurt het nog één à twee jaar voordat de uiteindelijk gemaakte wijn op dronk is. Maar ook nu, na elf jaar, zijn de 5000 flessen die in goede jaren worden gemaakt niet voldoende om van te leven. Op De Kleine Heerlijkheid hebben de mannen dan ook nog een grondverzetbedrijf en moeten busladingen met toeristen voor extra inkomsten zorgen.

De Kleine Heerlijkheid is een bedrijf waar wel expertise op het gebied van bodem en gewas aanwezig is, maar niet van wijnmaken. De wijnen worden dan ook niet ter plekke gemaakt, maar elders in het land, onder andere in Wijchen. De samenwerking met de Country Winery is er nog steeds. De druiven worden uitbesteed aan twee verschillende wijnmakers, ieder met een eigen stijl. Bij het maken van de wijn wordt heel sterk gekeken naar de doelgroepen: de wijnen worden vooral geschonken op het domein zelf, aan inzittenden van bezoekende toerbussen, en zijn verder in de streek te verkrijgen, onder andere in kerstpakketten. Wijn is hier meer een toeristisch product dat de aantrekkelijkheid van het Land van Maas en Waal verhoogt dan een drank die beoordeeld gaat worden door wijnjournalisten en kritische consumenten. Deze wijnen zijn meer bedoeld voor mensen die iets willen meenemen uit het Land van Maas en Waal dan voor 'echte' wijnliefhebbers. Daar is helemaal niets mis mee, maar het was voor mij toch een beetje een eye-opener en een heel andere manier om tegen wijnmaken aan te kijken.

Enerzijds vind ik de benadering erg praktisch en 'economisch', anderzijds is het waarschijnlijk elders niet veel anders. Over heel de wereld zul je waarschijnlijk 'druivenboeren' vinden die hun bedrijf op een dergelijke manier runnen. Ikzelf zie wijn graag als cultuurgoed, als een product dat uit passie gemaakt wordt en staat in een lange traditie. Daarbij is het uiteindelijke doel vaak een topwijn of op zijn minst een goede wijn te maken. Dat je er ook gewoon vanuit bedrijfseconomische overwegingen naar kunt kijken, daar was voor mij blijkbaar de nuchtere rondleiding van mevrouw Fransen gisteren voor nodig.

Overigens wil dit niet zeggen dat er geen passie en liefde voor het werk en het product zou zijn op De Kleine Heerlijkheid. Het zijn echter de praktische motieven die hier de basis vormen, niet de emotie. En de aanpak werkt: er is grote belangstelling voor het bedrijf vanuit de toeristische hoek. Op sommige dagen komen er in Horssen wel drie busladingen bezoekers langs. Zelf hadden we ook een hele plezierige namiddag in dit fraaie gebied! En natuurlijk namen wij twee flessen 'streek'wijn mee, om later nog eens rustig te proeven en als aandenken aan een weekendje Land van Maas en Waal.

Later deze week meer over de druiven, de teelt en de wijnen van de Kleine Heerlijkheid.

Time-out

Het leven kent zo zijn ups en downs. Leuke dingen, trieste dingen, stress, noem maar op. Daarom heel even time-out op Wijnkronieken! Maar vanavond gaan er Pinot blancs mee naar een familiebijeenkomst, alwaar ook Pinot noir 'en vrac' geschonken zal worden. Ik heb Pinot blanc gekozen aangezien het een wijn is die je veel mensen kunt schenken: liefhebbers van droog, van zoeter etc... Ik ben heel benieuwd of mijn familieleden daar ook zo over denken. De Pinot noir uit een jerrycan komt van een andere familielid, zelf uit Frankrijk geïmporteerd. Het belooft een blogbaar weekend te worden, dus na dit weekend ben ik weer helemaal terug. Geniet van de zon, maak nog een Pinot blanc open en tot volgende week!

Wine Blogging Wednesday - 4

Deze vierde aflevering van WBW wordt een bijzondere. We vonden het namelijk tijd meer blogs bij het schrijven te betrekken, en dat is gelukt! Vanaf vandaag zullen ook

Proost.blogo,
het Ministerie van Eten en Drinken,
Kleyn's Culilog en
Wijn.blog.nl

iedere eerste woensdag van de maand de WBW-wijnen presenteren. En uiteraard doen

Wijnerij,
Wijnsuggestie en
Wijnkronieken

ook nog steeds mee. Iedere blogger zal de wijnen beschrijven vanuit zijn of haar geheel eigen invalshoek, zodat de lezers de wijn van zeer diverse kanten belicht krijgen. En we gaan nog verder: als het goed is zal er vanaf nu iedere woensdag op de diverse blogs wel iets te lezen zijn rondom de gekozen wijnen. Hierdoor wordt iedere woensdag echt Wine Blogging Wednesday. Natuurlijk is er op de laatste woensdag van de maand weer het eindoordeel. Deze maand wordt dat eindoordeel in ieder geval geschreven door mij - maar misschien wordt het ook wel door de andere blogs op heel eigen wijze ingevuld. We gaan leuke tijden tegemoet!

En dan nu de wijnen voor september: deze maand gaan we aandacht besteden aan witte wijnen gemaakt van pinot blanc. Als je Pinot blanc zegt, denken veel mensen al snel Elzas en mosselen. En terecht, want veel Pinot blanc komt ook uit de Elzas en hij smaakt ook heel prima bij zeefruit. Bij Wijnerij is hier meer over te lezen. Pinot blanc wordt echter ook in onder andere Duitsland, Italië, Oostenrijk en zelfs in de Nieuwe Wereld verbouwd. In Duitsland noemen ze hem ook Weissburgunder, een naam die zelfs bij wijnjournalisten nog wel eens verwarring oproept.



Pinot blanc is een druif die wijnen levert met hoge zuren en een wat neutrale smaak. Combinaties met diverse soorten eten zijn dan ook mogelijk. We zullen er de komende weken ongetwijfeld een en ander over lezen. Misschien zijn er wel heel unieke Pinot blanc-spijscombinaties, waar we graag van horen! Voor deze maand koos ik de volgende twee supermarktwijnen:

Jean Rosen Pinot blanc 2005 uit de Elzas, verkrijgbaar bij Plus en Super de Boer,
Michel Schneider Pinot blanc 2004 (mag ook 2005) uit de Pfalz, verkrijgbaar bij de Mitra.

Ik ben erg benieuwd wat een vergelijking van deze Franse en Duitse wijn met elkaar gaat opleveren. Zijn er verschillen in smaak, in hoeveelheid 'zoet', in stijl? Smaken de wijnen bij dezelfde gerechten, drink je ze bij dezelfde gelegenheid? Overigens komt de Pinot blanc van Jean Rosen er bij Nicolaas Klei in de Supermarktwijngids 2006 heel goed van af. Uiteraard zijn we benieuwd of jullie het met dat oordeel eens kunnen zijn.

Tot slot nog even dit: voor alle praktische zaken en vragen rondom Wine Blogging Wednesday is Wijnkronieken het centrale punt. Mijn e-mailadres is te vinden rechtsbovenaan de homepage, door op mijn naam te klikken.
Reacties op de wijnen kun je uiteraard plaatsen bij alle deelnemende blogs of op je eigen blog. Laat in dat laatste geval even een berichtje achter op Wijnkronieken, zodat ik weet dat je meegedaan hebt.

Heerkretz en Höllberg

Stel je voor, een zonnige helling, rijzend tot 280 meter hoog, gericht op het zuiden. Rijen en rijen wijnstokken zijn er gepland, voornamelijk riesling. De stokken worden door de ligging van de helling en een aantal keteldalletjes beschermd tegen de koude oosten- en westenwinden. Onder aan de helling zijn bronnen, die zorgen voor een goede waterhuishouding. De bodem van de helling bestaat uit verweerd porfier en dieper liggen richels oud zeezand en dikke lagen mosselschelpen. Het is een helling in Siefersheim, in Rheinhessen in Duitsland. De druiven op de bovenste percelen, tussen de 250 en de 280 meter, geven de beste wijn. De mensen van Weingut Wagner Stempel oogsten ieder jaar de druiven van de rieslingstokken op de helling en maken er wijn van. Ze noemen de wijn naar de helling, Heerkretz, omdat de wijn van die helling zo ontzettend goed is.

Vlakbij in Siefersheim ligt nog een andere wijnhelling, de Höllberg. Ook hier staan de rieslingstokken, ook hier maken ze er bij Wagner Stempel wijn van. Deze berg ligt zo beschut dat het zelfs de warmste wijngaard in de omgeving van Siefersheim is. De bodem lijkt veel op die van de Heerkretz: ook hier zijn rotsen van porfier, met lagen verweerd gesteente eroverheen. Maar de bodem is niet exact hetzelfde. De wijn van de Höllberg lijkt veel op die van de Heerkretz en is net zo fantastisch. Maar de wijn is niet exact hetzelfde. Er zijn net even andere geuren, net even een andere smaak. Ook de wijn van de Höllberg wordt naar de berg genoemd, omdat die berg zulke ontzettend goede wijnen voortbrengt.

Ondanks de overeenkomsten zal niemand het daar in Siefersheim in zijn hoofd halen de druiven van beide hellingen samen te voegen. In ieder geval niet de druiven van de speciale percelen, die zijn gedefinieerd als Grosses Gewächs. Want als die druiven bij elkaar gevoegd zouden worden, dan zouden die interessante subtiele verschillen tussen de wijnen verloren gaan. Zoals de abrikoos in de geur van de Höllberg, het romige van een vers puddingbroodje in het aroma van de Heerkretz. Of het stenige in de afdronk van de Heerkretz, samen met de geuren van ananas en muskaatdruif. En het metalige in de afdronk van de Höllberg, met de indruk van grapefruit.

Van de twee wijnen kwam de Höllberg ons als de echte eetwijn over, strenger, maar tegelijk 'tropischer'. Een wijn die echt goed eten erbij nodig heeft om tot zijn recht te komen. De Heerkretz had meer fruit, zowel in geur als smaak, en kan ook uitstekend als aperitief gedronken worden. Bijvoorbeeld in afwachting van het diner, met een toastje met paté. Beide wijnen zijn erg jong, uit 2005, en zullen zich ongetwijfeld nog ontwikkelen de komende jaren. Tegen een dagje openstaan blijken ze wel te kunnen, al vonden we ze zondag, bij de eendeborst, frisser en fruitiger. Met de zuurkool met worst had de Höllberg vandaag geen moeite, de Heerkretz wel. Dat bevestigde onze indruk dat de Höllberg een wijn voor bij het eten is, terwijl de Heerkretz als aperitiefwijn beter geschikt is.

Niet vaak hebben wij de gelegenheid twee top-Rieslings naast elkaar te proeven. Zou je de één bij een andere gelegenheid proeven dan de ander, dan zouden je de subtiele verschillen in geur, smaak en karakter je waarschijnlijk niet eens opvallen. Daarom nodig ik iedereen uit: doe het eens! Plaats twee dergelijke wijnen eens naast elkaar, kijk niet op een paar euro's, en geniet van de ontdekkingsreis die je dan kunt maken. Ik verzeker je: het is de moeite meer dan waard.

De wijnen van Wagner Stempel, ook de Heerkretz en de Höllberg, zijn in Nederland te krijgen bij diverse wijnspeciaalzaken.
Deze wijnen werden mij ter beschikking gesteld door de importeur.

Rieslingverslaving

Het is allemaal de schuld van Jancis Robinson. Sinds we eind jaren negentig haar BBC Winecourse op video zagen, zijn we verslaafd aan Riesling. Daarvoor vonden we het ook al goede wijn, maar daarna is het serieus geworden. We planden een vakantie aan de Moezel, bezochten producenten als Willi Schaeffer en de familie Eymael van de Mönchhof. Terug in Nederland probeerden we goede Duitse Rieslings te vinden, met een klein budget. Dat lukte niet al te vaak en verwaterde al helemaal na de eeuwwisseling. Maar vandaag weten we weer wat we hebben gemist de afgelopen jaren: Riesling. Echt goede Duitse Riesling.

Vandaag hebben we twee flessen Grosses Gewächs geopend, Siefersheim 2005 Heerkretz en Siefersheim 2005 Höllberg, beide van Weingut Wagner Stempel in Rheinhessen. Twee werkelijk fantastische wijnen, die ongetwijfeld de komende jaren nog veel beter worden. We zullen snel een paar flessen gaan wegleggen, om te kijken hoe ze over een aantal jaar zijn. Want één jaar oude Riesling Grosses Gewächs, dat is wel heel, heel jong om te drinken. Toch beleefden we er veel plezier aan. De combinatie met eendeborst à la Nigella Lawson - ingesmeerd met mosterd losgeroerd met ananassap - was een goede greep. Maar aangezien twee flessen op één middag wat veel is, hebben we voor morgen nog een zuurkoolschotel met worst gepland. De restjes Riesling zullen dan nogmaals beoordeeld worden. En dan zal ik een definitief oordeel geven. Maar het zal niet slecht uitvallen, dan weet ik nu al!

Grosses Gewächs

Voor Duitse wijnliefhebbers en liefhebbers van Duitse wijn wordt het een belangrijk weekend. Vanaf 1 september mogen namelijk de witte topwijnen van 2005 van de VDP (Verband Deutscher Prädikatsweingüter) op de markt gebracht worden, het 'Grosses Gewächs'. En omdat ik er dit weekend twee ga proeven, vandaag alvast een kleine inleiding. Bovendien wordt op 18 september a.s. Riesling en Co. gehouden, een groot evenement rondom Duitse wijn georganiseerd door het Informatiebureau voor Duitse wijn. De maand september zal op Wijnkronieken dan ook in het teken van de Duitse wijn staan.

Allereerst maar iets over de VDP, een vereniging van circa 200 'Winzer'- wijnbouwers - die zich verbonden hebben om volgens strenge regels kwaliteitswijnen te produceren. Een klein aantal, zo lijkt het misschien, maar binnen Duitsland zijn ze een factor om niet te verwaarlozen. En ook buiten het eigen land vormen wijnen met het bekende VDP-logo, de 'Traubenadler', over het algemeen een goede aanschaf.

De VDP classificeert zijn wijnen op eigen wijze in drie categorieën. Voor de kenners: het systeem is vergelijkbaar met de indeling in de Bourgogne, waar aan de top de Grand Cru's staan.
Aan de onderkant van de kwaliteitspiramide van de VDP staan de zogenaamde Gutsweinen, dan volgen wijnen van geselecteerde 'Lagen' en de wijnen aan de top vallen onder de noemer Grosses Gewächs, ook wel Erste Lage genoemd. De naamgeving van het topniveau is niet in alle gebieden gelijk, maar alle flessen in deze kwaliteit zijn herkenbaar aan het hierbij afgebeelde logo in het glas van de fles: een 1 met een druiventrosje ernaast.
De vereisten voor het mogen voeren van dit logo zijn streng en omvatten onder andere een zeer beperkt aantal toegestane druivensoorten. In alle wijngebieden is dat riesling, maar in Franken bijvoorbeeld ook silvaner en spätburgunder, de enige rode druivensoort die voor Grosses Gewächs is toegestaan. Maximale opbrengst is 50 hl per hectare, de druiven moeten met de hand geoogst worden en uitsluitend traditionele vinificatietechnieken zijn toegestaan. Grosses Gewächs is ofwel droog ofwel 'edelzoet' (wijnen die traditioneel het predikaat Spätlese, Berenauslese of Trockenberenauslese mogen dragen).

Wil je zelf eens zo'n Grosses Gewächs proeven, ze zijn zeker niet onbetaalbaar. Voor bedragen tussen de 20 en de 30 euro heb je een mooie fles wijn in handen. Probeer het eens uit! Adressen die Duitse wijnen verkopen vind je via Wijninfo, het Informatiebureau voor Duitse wijn en hier.

Wil je alvast lezen wat Jan Rook van de editie 2005 vond, kijk dan op Wijnplein. Ook 'mijn' flessen zitten ertussen, waarover zondagavond meer.

Ontkurkt - Champagnebekers

Wonderlijk hoe sommige dingen soms samenkomen. Zo heb je nog nooit van een voorwerp gehoord, zo kom je het op diverse plaatsen tegen. Een vriendin van mij kwam terug van een vakantie uit Canada met enthousiaste verhalen over wijnglazen van Riedel zonder voet. Op de site van Riedel vond ik de O-Riedelserie, werkelijk prachtig van vormgeving, allemaal zonder voet. Ook een champagneglas behoort tot de serie, of liever een champagnebeker. Deze champagnebeker wijkt qua vormgeving wat af van de andere glazen in de O-Riedelserie en is in 2005 ontworpen voor de organisatie Living Beyond Breast Cancer in de VS. 15% van de opbrengsten van de verkoop is door Riedel gedoneerd aan deze organisatie die vrouwen helpt hun leven weer op te pakken na de constatering van borstkanker. Inmiddels is het glas wereldwijd uitverkocht, maar het zal in oktober 2006 weer te krijgen zijn, ook in andere landen dan de VS.

Ik had eigenlijk nog nooit van champagnebekers gehoord en kende alleen de flutes en de coupes. De vraag rees onmiddellijk: wie gebruikte er een champagnebeker en wie een flute of coupe? Wat maakt dat iemand voor het ene of het andere model kiest? Want je leest altijd dat je een wijn- en champagneglas bij de steel moet vastpakken. Onder andere om de kelk niet vies te maken (esthetische reden) en om de vloeistof niet nodeloos op te warmen (praktische reden).

Die champagnebekers kwamen ook via een heel ander kant op mijn pad. Toevallig is mijn vader bezig de champagnebekers in de glasserviezen van Leerdam te inventariseren. Bekende glasseries van A.D. Copier als Romanda en Smeerwortel hebben in de jaren twintig naast een coupe en/of een flute ook een champagnebeker. Ook in de series glazen van Copier, F.I. Meydam en andere ontwerpers van ná de oorlog komen tot in de jaren zestig champagnebekers voor. De meeste bekertjes hebben een hoogte van circa 10 cm en een diameter van 5 cm (bovenaan). Uit het afgebeelde Romanda-glas zou ik graag eens proeven hoe dat smaakt, champagne uit een beker. Ik vind het echt een snoepje!

Het onderzoek van mijn vader wijst ook uit dat een aantal van die bekertjes in catalogi van Leerdam in de periode 1945-1977 aangeduid werden als vruchtensapbekers, maar in losse folders soms als champagnebeker werden aanbevolen. Blijkbaar was het glas voor meerdere dranken te gebruiken en was er een soort doelgroepenbenadering. Waren de bekers misschien voor bepaalde exportmarkten bedoeld?

Allemaal vragen die mijn vader en ik nog niet opgelost hebben en die eigenlijk steeds meer vragen oproepen. Want waarom ontstond er in het verleden eigenlijk een steel aan een glas? De O-Riedelserie laat zien dat het er zonder steel ook heel mooi uitziet. Bij archeologische opgravingen worden zowel glazen met en zonder steel gevonden, maar een datum voor het allereerste glas met steel heb ik nog niet kunnen achterhalen.

In ieder geval dronk men in België tijdens de Eerste Wereldoorlog in bepaalde kringen champagne uit een bekertje. Dat volgt uit het volgende citaat uit het dagboek van Virginie Loveling: " [...]
ik heb voorname dames gezien met een champagne beker Heidsieck tusschen de witte glacé vingeren, in keurigen tailleur, de fijne bottientjes vooruitgestoken op een Smyrnasch tapijt [...]".

Je ziet ze voor je, die keuvelende, champagne-nippende dames... Maar blijkbaar dus met bekers in de hand, niet met coupes of flutes. Ik zou er graag tekeningen, foto's of schilderijen van zien. Wie er één tegenkomt, laat het me weten!