Recensie: Wijn - van prille rank tot godendrank

De titel is een draak en de inhoud rammelt, maar toch heeft het boek zijn goede kanten. In Wijn, van prille rank tot godendrank schrijft wijnleek Dick de Ruiter over de wijn en de wijnboeren die hij aantreft rond zijn huis in de Aude, in de buurt van Limoux. De Ruiter weet niets over wijn, zoals hij zelf schrijft, maar drinkt wel graag een glaasje met zijn buren. En dat levert in sommige delen van het boek een aardig beeld op van de wereld van de 'gewone' wijn, de wijn voor aan tafel bij de Fransen zelf, de vin de pays van de coöperaties en de kleine wijnboertjes.

Drie grote hoofdstukken kent het boek: over de historie van wijn, over het proces van wijnstok tot wijn en over een jaar in de wijn. Het eerste hoofdstuk had wat mij betreft overgeslagen kunnen worden, het rammelt en generaliseert te veel. Bij het tweede moet je maar af en toe een oogje (of twee) dichtknijpen, om daarna snel een goed boek over wijnmaken open te slaan. Als ik er nog eens langer over nadenk, is het zelfs een schadelijk hoofdstuk, want er staan gewoon fouten in. Maar het derde hoofdstuk is wat mij betreft heel aardig en geeft bestaansrecht aan het boek. Als dit hoofdstuk nu eens centraal had gestaan, dan was het boek veel beter en authentieker geworden. Hier beschrijft De Ruiter namelijk simpel wat hij om zich heen ziet! En dat levert een beeld op van wijn als gewoon landbouwproduct, zonder de poespas eromheen die veel mensen zo irritant vinden.
De teksten en de - zelfgemaakte - foto's wijzen je weer eens op de enorme verschillen die er in de wijnwereld bestaan, bijvoorbeeld tussen de gewone druiventelers/wijnboeren die als vanzelfsprekend het land van hun ouders bewerken en de gedreven 'nieuwkomers' die hun geld in een wijngaard steken, biologisch gaan werken en hun wijnen alleen exporteren.

Er zouden meer van dergelijke verslagen mogen verschijnen, ontdaan van romantiek, met veel foto's en simpele teksten. Op die manier kan een publiek bereikt worden dat wel iets over wijn wil weten, maar geen zin heeft in dikke, geleerde wijnboeken. (Hoewel ik me wel eens afvraag of dat niet een kretologie is die we met zijn allen blijven herhalen. Zijn wijnboeken tegenwoordig nu echt zo elitair? Ik kan zo uit mijn hoofd geen boek voor snobs noemen, eerlijk gezegd.)
Ik vraag me wel af wat de uitgever heeft bewogen het boek zo uit te geven zoals het nu in de winkels ligt; met wat meer inspanning en een stevige redactie had hoofdstuk drie echt de basis kunnen zijn van een zeer informatief boek!

Dick de Ruiter, Wijn - Van prille rank tot godendrank, Het Spectrum, 2008, isbn 978 90 2747 696 8, prijs € 24,95

En ce moment à Durette - februari/maart

De lente laat zich al een beetje zien, iedereen geniet van de eerste stralen van de zon. De wijnranken zijn echter nog in winterslaap. Het snoeien is gedaan bij ons, maar bij sommige andere domeinen moeten ze zich haasten om alles af te krijgen.

Alles moet klaar zijn voor het bottelen, dat rond Pasen plaats zal vinden: prijzen vragen voor flessen en kurken, de bottelinstallatie regelen....

Het is ook tijd om de behandelingen van de ranken voor te bereiden en producten te bestellen. Als we straks last krijgen van ziektes als meeldauw, moeten we snel kunnen handelen. Maar we willen het milieu ook niet onnodig belasten en verantwoordde keuzes maken.

Uit de kelder vertrekken de proefflessen voor wedstrijden: in Korea, in Engeland, in Macon, maar ook één voor Féminalise, een concours met alleen vrouwelijke proevers.

De wijn is klaar.. en wacht rustig af.

Catherine Joly, Chateau de Durette.

Doordeweekse cava, mét schroefdop

Toch vreemd dat ik in de veronderstelling heb geleefd dat er alleen cava van Freixenet en Codorniú op de Nederlandse markt was. Inmiddels heb ik eens goed rondgekeken, en het wemelt van de verschillende soorten cava in de Nederlandse wijnwinkels. Een blik in de database van het Wijninformatiecentrum levert onder de trefwoorden 'mousserend' en 'Spanje' al ruim 170 cava-hits! En daar staat een producent als Pere Ventura dan nog niets eens bij.

Ook van allerhande relaties kreeg ik tips: zo koop je bij Les Genereux een Brut van Montcadi, is bij Grapedistrict Duc de Foix van Covides te krijgen (importeur DGS), heeft de Sligro Segura Viudas en importeert Pallas Wines de cava's van topproducent Augusto Torelli. Supermarkten en warenhuizen voeren ook allerhande merken – Campo Viejo en Berberana bij AH bijvoorbeeld, of Copa Sabia bij de Hema. (Waarbij ik vermoed dat Copa Sabia een label is van één van de grote of grotere producenten.)

De Copa Sabia kocht ik enige weken geleden: twee kleine flesjes van 20 cl. Schattige kleine flesjes, voor als je maar twee glaasjes per persoon wilt drinken en niet in de verleiding wilt komen de hele fles (van 0,75 cl) te gaan legen. Van Daniël Schuringa begreep ik dat er maar drie bottelaars in Spanje zijn die dergelijke kleine flesjes kunnen vullen: de grote twee en Pere Ventura. De flesjes hadden ook nog een leuke verrassing: zodra je de folie om de 'kurk' verwijdert, blijkt er geen kurk met draadkorfje onder te zitten, maar een schroefdop! Erg handig om je eenpersoonsflesje weer even af te sluiten tussen het eerste en tweede glaasje in.

We dronken de Copa Sabia Brut Reserva op een doordeweekse avond, en eerlijk gezegd is dat gelijk een mooie omschrijving voor de wijn: doordeweeks. Niet spannend, niet slecht. Een beetje scherpe mousse en scherpe smaak, maar toch prettig genoeg om gedachteloos op te drinken. Vooral als je de krant zit te lezen en toastjes gerookte vis erbij eet. Het schijnt dat deze cava Omfietswijn is (geweest), maar dat zou ik er toch echt niet voor doen, omfietsen. Voor een fles van 0,75 cl betaal je € 7,50, de kleine flesjes waren meen ik € 1,99. Voor een beetje meer heb je bij Les Genereux de Montcadi of bij Grapedistrict de Duc de Foix (beide € 8,95). Ik aarzel of ik de Copa Sabia een categorie 2 zal geven. Misschien een 2-: blij als ik dit op een feestje krijg, maar toch liever iets anders.....

Dit is een aflevering in mijn Cava-serie.

Weektoppers: Vintage Ports van Churchill

Johnny Graham (links) en Menno ten Berge; foto: Nico

Nederland drinkt een forse hoeveelheid port per jaar: een kleine liter per hoofd van de bevolking. Goed voor een eerste plaats op de wereldranglijst! Maar hoewel Nederland qua invoervolume op de tweede plaats staat, staan we qua uitgaven aan port op de derde. In andere woorden: we drinken vooral slobberportjes van de supermarkt. Jammer, jammer, jammer! Daar komt nog bij dat de export van port in 2008 in een dip is gekomen, ook al een gevolg van de internationale economische malaise. De uitvoer liep terug met ruim 5%, de teruggang in waarde met 7,1%. Aangezien versterkte wijnen steeds minder populair worden, hopen portproducenten met nieuwe producten te appelleren aan nieuwe, jongere consumenten (dank aan de roze port van Croft bijvoorbeeld). Ook al jammer, jammer, jammer.

Want recent mocht ik weer eens ervaren hoe fantastisch bijvoorbeeld vintage ports zijn, door wijnkenners toch wel als de top van de piramide gezien. Tijdens een portproeverij bij Van Wageningen en de Lange stonden dertien verschillende flessen op tafel van het huis Churchill. Eigenaar Johnny Graham en directeur verkoop en marketing Maria Emilia Campos waren aanwezig om te ports toe te lichten.
Trouwe lezers zullen al wel weten dat Churchill bij ons een potje kan breken, maar toch vragen we nog maar weer eens aandacht voor dit fantastische porthuis, met zijn heerlijke én betaalbare ports. Vandaag aandacht voor een serie van vier Vintage ports, binnenkort staan de Crusted en de 20 year old Tawny in het zonnetje.

Op de tafel stonden een 2007, een 1997, een 1991 en een 1985 Vintage port. Voordat we die onder de loep nemen, eerst nog maar even een korte uitleg: wat is ook al weer een
Vintage port? Een Vintage port is een port van zeer goede kwaliteit uit één oogstjaar. De wijnen rijpen twee tot hooguit drie jaar op vat en worden dan gebotteld. Verdere rijping van de wijn gebeurt op de fles. Vintage ports kunnen zeer oud worden. Tijdens de rijping op fles wordt de wijn soepel en elegant. De aroma's ontwikkelen zich steeds verder; in een ontwikkelde Vintage zijn chocolade, cacao, koffie, sigaar, specerijen en rijp fruit te ontdekken. In bijzondere jaren kan een portshipper zijn vintage ports 'declareren'. Maria Emilia Campos wist mij te vertellen dat 2007 naar alle waarschijnlijk door alle shippers gedeclareerd gaat worden: het was een topjaar!

De toppers
2007: uiteraard nog een vatmonster; deze port mag pas vanaf juli dit jaar gebotteld worden. Maar wat een fantastische wijn: heerlijk sappig, fruitig, rond, romig, verrukkelijk bij gebraden eendenborst. In de VS is het recent een rage geweest vintage ports jong te drinken. Ik kan ze begrijpen, die Amerikanen, maar gelukkig is de rage weer over, volgens Maria Emilia Campos. Want de wijn wordt alleen nog maar beter.

1997: moeilijk te beoordelen; proefgroepgenoot Marianne en ikzelf vonden de wijn vlak, zonder karakter. En dat klopt ook, aldus Johnny Graham: de wijn zit in zijn 'dull fase'. Na de eerste paar jaar op fles komt er een tijd dat je het drinken van vintage port echt moet laten. Pas in zijn 15-16e levensjaar wordt hij weer interessant. De 1997 moet dus nog zeker 3 jaar blijven liggen.

1991: geweldig! Inderdaad, een 'puber van bijna 18, deze wijn, met al wat prachtige rijpe tonen, maar ook heel veel sappig rood fruit. 1991 is het jaar van de geboorte van onze zoon, en voor hem ligt dan ook al jaren zo'n fles klaar. Geweldig nu geproefd te hebben hoe deze wijn smaakt.

1985: 24 jaar oud en geweldig interessant! Ook al eerder gedronken, overigens. Zacht, romig, notig, elegant, om met een glas uren van het uitzicht over bos of zee te genieten. Het was een buitenkansje deze wijn opnieuw te proeven en te kopen: uit Londen kwam een partij die daar blijkbaar niet verkocht. Nou, hier wel. We gaan er bij een mooie gelegenheid weer van genieten.

Lees meer weten over Vintage Port op de Vintage Port Site.

Ontkurkt: 350 jaar silvaner in Duitsland

Silvaner wordt sinds 350 jaar aangeplant in Duitsland – reden genoeg om deze traditionele witte druif in 2009 in de schijnwerpers te plaatsen. De officiële verjaardag zal ingeluid worden met een feestelijke openingsceremonie op 15 april in het Frankische dorp Castell, in de buurt van Würzburg. In de maanden erna zullen ongeveer 200 festivals en evenementen gewijd aan silvaner plaatsvinden in Franken en Rheinhessen, de twee regio’s waar deze druif een regionale specialiteit vormt.

De oorsprong van silvaner is al lang een onderwerp van discussie. Recent onderzoek toont aan dat silvaner waarschijnlijk geen wild druivenras is, maar eerder een kruising van traminer en 'österreichisch weiss'. DNA materiaal legt de oorsprong in de Alpen. Er wordt verondersteld dat de Cisterciënzers silvaner naar Franken hebben gebracht. De oudste documenten inzake silvaneraanplant in Duitsland komen uit het archief van Fürstlich Castell’sches Domänenamt. Silvaner is er aangeplant in de Casteller Schlossberg sedert 10 april 1659. Johann Georg Körner, een magistraat van het graafschap Castell, gaf Michael Saueracker, een officiële boodschapper, de opdracht 25 stokken silvaner – destijds bekend als 'oesterreiche' - te kopen voor 8 schilling en 3 ½ pfennig. Alberich Degen, abt van het klooster in Eberbach, plantte in 1665 de eerste silvanerstokken in de Würzburger Stein-wijngaard.

Op dit moment zijn in Duitsland meer dan 5.000 ha wijngaard met silvaner beplant, goed voor 5% van het totale Duitse wijnbouwoppervlak en een vijfde plaats in de lijst van meest aangeplante druiven. Met een totaal van 2.468 ha silvaner - of 9,4% van het regionaal totaal - is Rheinhessen het grootste silvanergebied in Duitsland. Het is één van de troeven van de regio en heeft een groep wijnproducenten gemotiveerd top-Silvaner te maken onder de naam RS Rheinhessen Silvaner of Rheinhessen Selection. Beide benamingen duiden wijnen aan van bovengemiddelde tot topkwaliteit.
In Franken bestaat een vijfde van de wijngaard uit silvaner, goed voor 1.261 ha. Deze ster onder de Frankische druiven brengt bijzondere wijnen voort, vooral op de zogenaamde bodems van mosselkalk en keuper.

Typische aroma’s van silvaner doen denken aan kruiden, soms zelfs rode bessen en vers gemaaid gras; de wijnen zijn vaak subtiel en hebben een zachte zuurgraad. Geadviseerd bij vis en asperges! Wanneer de druif wordt aangeplant in een zwaardere bodem zal de wijn een krachtiger karakter krijgen met uitgesproken aroma’s van rijpe peer en artisjok, waardoor een perfecte partner ontstaat bij rijke, smaakvolle gerechten.

Bron: Informatiebureau voor Duitse Wijn

De cava-bezoeken: Pere Ventura bij Cavad'or

Nederland kent een paar zeer gespecialiseerde cava-importeurs. De passie voor cava reikt bij deze bedrijven zo ver, dat ze het woord cava zelfs in de naam hebben verwerkt. Ik vond het wel passend mijn cava-reeks te beginnen met een bezoek aan één van deze bedrijven.

Cavad'or
Bij Cavad'or in Hoevelaken werd ik ontvangen door Daniël Schuringa, zijn vrouw Coby en zijn vader Willem, en proefde samen met hen de reeks cava’s die zij aan horeca en delicatessenzaken leveren. Cavad'or importeert naast cava ook wijn en delicatessen. De firma komt echter oorspronkelijk voort uit de exclusieve import van de cava’s van het huis Pere Ventura. Dankzij de nauwe vriendschapsbanden van de familie Schuringa met de familie van Pere Ventura en zijn vrouw zijn de wijnen van Pere Ventura sinds midden jaren negentig op de Nederlandse markt verkrijgbaar. De naam Cavad'or verwijst zelfs naar de eerste cava - Lagrima d'or - van Pere Ventura.

Pere Ventura
Pere Ventura is een vrij jong bedrijf, opgericht in 1992 door een telg uit een geslacht dat zijn sporen in de cava-wereld ruim heeft verdiend. De overgrootvader van Pere was bijvoorbeeld oenoloog bij een grote producent en richtte later zelf de firma Torre Blanca op. Pere ging echter zijn eigen weg en bouwde letterlijk en figuurlijk van de grond af een nieuw bedrijf op. Ondergrondse kelders, vinificatieruimtes en bottellijnen werden aangelegd en een uitgekiende marketing opgezet. Dit alles wordt uitgevoerd volgens de strenge eisen die Pere stelde en stelt. Voor de wijnen wordt op traditionele wijze gewerkt, met respect voor mens en omgeving, maar wel met toepassing van de nieuwste inzichten. Zo worden de flessen cava iedere dag met de hand een achtste slag gedraaid; andere bedrijven hebben dit proces vaak gemechaniseerd.

Voor de marketing pakt Pere Ventura het ook grondig aan, met bijvoorbeeld exclusieve stands op beurzen als de Alimentaria en een goud-zwart geblokte kraag om de hals van de fles. Op die manier is een fles Pere Ventura zelfs in een ijsmanchet herkenbaar. (Let maar eens op, meestal zijn cava- en champagneflessen voorzien van een neutrale gouden of zilveren halsfolie!). Inmiddels staan de cava’s op de kaart van exclusieve hotels en restaurants in 14 landen en kunnen de gasten bij het wereldberoemde restaurant El Bulli kiezen voor de Pere Ventura Rosé Brut als huisaperitief!

Geproefd
Om te beginnen en er even in te komen, proefden we de Semi Sec Reserva: heerlijk fris, veel fruit - druivig zelfs - met een aangenaam, bijna kinine-achtig bittertje. Een echte feestcava, maar ook heerlijk bij desserts.

Daarna was het de beurt aan de twee rosés uit de collectie: een Semi Sec en een Brut. De Brut wordt geschonken bij El Bulli, maar ik viel eigenlijk meer voor de 'zoetere' versie. Ik zie me daar al mee ontbijten, op een zonnig terras, met veel vers fruit erbij! Beide wijnen roken naar rood en zwart fruit, vooral zwarte bessen, hadden een mooie subtiele mousse in het glas en in de mond en dronken zeer prettig weg. De rosés zijn gemaakt van trépatdruiven uit een wat zuidelijker gelegen gebied in Catalonië, Conca de Barbera.

We vervolgden onze tocht met de Brut Reserva en de Tresor (een Reserva Brut Nature). Deze laatste is de moderne versie van de oorspronkelijk Lagrima d'or, en een echte, typische Catalaanse cava. Stevig, ongepolijst, karaktervol, fris, lange afdronk, sappig; ruikt naar amandelen, heeft een hint van citrus in de mond. Heerlijk bij de Catalaanse keuken, van vis en schelpdieren tot worstjes en ham! Neem hem mee naar het bos, met brood en ham, en geniet in het zonnetje; of drink hem op het strand, bij wat gefrituurde visjes of inktvisringen.

Tot slot proefden we de Cupatge d'Honor, een cava waarin naast 70% xarel.lo ook 30% chardonnay is verwerkt. En dat ruik en proef je! Mineralig, wat gerookt, notig, lijkt wat op een champagne. Ik dacht aan een rijping op hout, maar deze wijn heeft net zo min als de andere geproefde wijnen een houten vat gezien, aldus Daniël Schuringa. Een zeer karaktervolle, klassieke cava, voor als er een elegante maar toch stevige wijn geschonken moet worden. Zakendiners, formele partijen, dat soort werk.

Mijn voorkeur: de typisch Catalaanse Tresor, al snel gevolgd door de twee rosés. Maar ook tegen de Semi Sec Reserva en de andere geproefde wijnen zal ik nooit nee zeggen! Ik vrees dat dit eerste cava-bezoek mij goed verpest heeft. En wat een heerlijk idee dat dit allemaal in Nederland te koop is. Ik kan niet wachten om opnieuw op onderzoek te gaan!

foto kurk: Nico

Een Boekje van den Wijn

Net zoals er collectief reclame voor fruit, brood en zuivel is, zo is er ook collectieve reclame voor wijn. In het najaar is er meestal een campagne voor Bordeaux, in het voorjaar moeten we allemaal weer wijnen uit de Elzas drinken bij de asperges of bij de vis. Deze campagnes worden meestal georganiseerd door belangen- vertegenwoordigers van die specifieke wijnen. Wat we in Nederland zelden meer zien, is propaganda voor wijn heel in het algemeen, met uitzondering van de activiteiten in de Nationale Wijnweek.

Voor de Tweede Wereldoorlog was dat wel anders: de Vereniging voor Nederlandse Wijnhandelaren (VNW), opgericht in 1899, hield zich in grote mate bezig met het aanprijzen van wijn. Oorspronkelijk was deze - inmiddels Koninklijke - vereniging voortgekomen uit een protestactie in 1898 tegen een voorgenomen verhoging van de accijnzen. Maar al snel vonden de verenigde wijnhandelaren zich in andere gezamenlijke belangen, zoals strijd tegen wijnvervalsingen, de eigen import door particulieren (toen al!) én dus de wijnpromotie. De oogsten van 1883, 1899, 1900 en 1904 waren zo rijk geweest dat er veel goede en goedkope wijn op de markt was. Dat moest maar eens aan de man gebracht worden, aan de 'gewone' man, wel te verstaan. Want de notabelen, die dronken al wel wijn, maar de gewone man kon toch eigenlijk beter wijn drinken dan jenever....

In de loop der jaren verschenen diverse promotionele publicaties, wel altijd in de chique stijl van de plechtige VNW. Veel 'gewone' mannen werden er dan ook niet bereikt. Pas na de Eerste Wereldoorlog leek bij de VNW het besef door te dringen dat met advertenties in het NRC en met boekjes verkrijgbaar bij de wijnhandelaar zelf het beoogde publiek niet bereikt zou worden. Met doordrukken van de advertorials uit het NRC en met bijvoorbeeld wijnkalenders wist men uiteindelijk wél een breder publiek te bereiken.

In 1936 verscheen een boekje geschreven door J.W.F. Werumeus Buning en geïllustreerd door de bekende tekenaar Jo Spier. Dit Boekje van den Wijn werd in een oplage van 45.000 exemplaren gedrukt en ook weer verspreid via de wijnhandelaren. Recent kreeg ik een exemplaar van vrienden van mijn ouders. Ooit werd dit boekje aangeboden door 'N.V. Hoogewerff, Chabot & Visser's Wijnhandel te Arnhem, Rotterdam en Den Haag' aan één van de ouders van die vrienden.

Het Boekje van den Wijn is een uiterst curieus boekwerk. Met stijgende verbazing heb ik het gelezen: het bevat 'een sprookje vooraf, een tafelrede tot besluit, benevens vele wetenswaardigheden en examenvragen over den wijn en wat er bij past, voor zoo verre deze in kort bestek verzameld konden worden'. De thematiek is allemaal heel bekend en eigenlijk sinds 1936 niet veranderd: een dure Bordeaux is niet per definitie beter dan een goede landwijn, rode wijn kan ook best bij vis, witte wijn bij vlees, rode wijn drink je het best op een kamertemperatuur van 18 °C etc... Thema's die ook hier op Wijnkronieken nog altijd aan de orde komen. De vorm waarin al die wetenswaardigheden gegoten worden, roept echter wel wat vraagtekens op: een sprookje over een koning die zijn drie zonen test, een gedeelte met de 'wijnlessen' van een fictieve prins die meer leert van de keldermeester dan van de hooggeleerde heren wijnprofessoren, en een tafelrede van de koning tot zijn zoon, de prins. De delen lijken maar nauwelijks samenhang te hebben, al vermoed ik dat er stevig gezinspeeld wordt op personen en gebeurtenissen die voor de lezer van 1936 herkenbaar waren.

Maar dan het het taalgebruik: dat is waarschijnlijk zelfs voor een 'gewone' man van 1936 toch wat te hoog gegrepen. Een voorbeeld: 'De wijn is echter meer: hij is de natuurlijke drank der aarde, hij lescht den dorst als alledaagsche wijn en verfijnt ze, want hij laat ons steeds een dorst naar beteren wijn, en in dien beteren wijn lesschen wij niet meer onzen dorst, maar wij beseffen dat er steeds hooger en hooger dorst mogelijk is, en steeds hooger bevrediging.'

Jammer dat ze in de jaren dertig nog geen 'bloggers' hadden ;-) De collectieve propaganda was er meer mee gediend geweest dan met dit boekje, vermoed ik. Een leuk tijdsdocument blijft het wel, het Boekje van den Wijn. Ik zal het koesteren in mijn boekenkast, naast het Boekje van het Glas, ook van Werumeus Buning.