Verdelho met boerenkaas

Onlangs openden we weer eens een flesje madera. Zoals altijd: een ware traktatie. Toch jammer dat zo weinig mensen het nog kennen én weten te waarderen.
Meestal dronken we óf de zoetere varianten - Malmsey en Bual - bij chocoladetaart, óf de droogste versie - Sercial - als apéritief. Dit keer had ik eens een wat onbekender flesje Verdelho 10 Year Old aangeschaft (Henriques & Henriques, Van Wageningen en de Lange, € 17,00 voor 50 cl.)

Het was een openbaring: helder karamelkleurig met een gouden glinstering in het glas, licht groene zweem over het geheel. Je ruikt prikkelende geuren van maggi, Chinese sojasaus, noten, karamel, kortom: madera. Eenmaal een slok genomen denk je even met de stroperigheid, volheid en rijpheid van Bual te maken te hebben, die echter al snel plaats maakt voor de droge afdronk en de heerlijk frisse zuren van een Sercial. Deze Verdelho heeft gewoon het beste van twee wijnen!

Net toen ik me afvroeg waar ik dit nou bij zou willen drinken - afgezien van de smokehouse amandelen die ik had gekocht - gaf Nico me een stukje rauwmelkse boerenkaas, van de jumbosoort die kaasboer Kees altijd feilloos voor ons weet uit te zoeken (Utrechtse zaterdagmarkt, Holland Kaascentrum). Dat was dus DE combinatie. De madera werd er nog frisser door. Waarom die twee zo goed bij elkaar pasten? Geen idee, maar iets zegt me dat de vijfde smaak, umami, er iets mee te maken heeft. Umami verhoogt de speekselafscheiding en versterkt de hartig zoute en zoete smaken, aldus Wikipedia. De belegen boerenkaas heeft zeker glutamaat - de stof die verantwoordelijk is voor umami -; de madera heeft het hoge smaakgehalte en het filmende mondgevoel dat eveneens op umami lijkt te duiden.
Er worden wel meer wijnen onderscheiden als 'bezitters van de umami-factor'; Peter Klosse heeft daar onder andere onderzoek naar gedaan. Madera is wat mij betreft een uitstekend voorbeeld van een wijn met 'umami-factor', hoe het ook precies zit. En umami of niet: bij de kaas van Kees gaat nog wel eens een fles Verdelho open!

Foto: overgenomen van Wineanorak, waar ook een goed artikel over madera staat.

O wijn weest welkom wijn

Bij toeval kwam ik hem weer eens tegen, de prachtige song van Laïs over wijn. Het Vlaamse folkensemble, bestaande uit drie vrouwen, zette een traditionele ode aan de wijn uit vroeger eeuwen in 1998 opnieuw op muziek. Het is het openingsnummer van hun eerste cd.

Het beste van de wijne dat is er voor mijne mond
Al lag ik ziek te bedde dan werd ik weer gezond
Al lag ik ziek te bedde gekweld door menig venijn
De wijn geneest de pijn
O wijn weest welkom wijn

De wijn die komt van verre, zo menig mijl gereden
Op wagens en op karren tot hier al binnen de steden
Zij komt er uit het land van Keulen, al over de Rijn
Getond in volle vaten
O wijn weest welkom wijn

En zo gaat het nog drie andere coupletten door.
Opvallend: de wijn komt op karren, niet per schip... En de wijn komt uit Duitsland. Het moet mijns inziens daarom haast om een middeleeuws liedje gaan, ontstaan in een stuk van Vlaanderen dat wat minder goed per schip te bereiken was. Boeiend!

Op de Wijnscheurkalender meldde Hubrecht Duijker vorig jaar een andere cd, Wine in Music from the 15th and 16th Centuries (Tactus 400004), van het gezelschap La Rossignol. Ik heb al eens naar deze cd gezocht, maar tot nu toe niets gevonden. Wie kan mij verder helpen?

Rood + wit = rosé?

Een collega vroeg me vorige week of het nu echt zo erg zou zijn, witte en rode wijn mengen om rosé te krijgen. Ik ben hierover nog erg aan het nadenken, maar mijn antwoord luidde toen: 'ik vrees dat houders van grote partijen uiterst simpel rood en wit dan een nieuwe manier hebben gevonden om de markt te bedienen. Meng dat rood en wit bij elkaar, et voila, je hebt weer een uiterst goedkope lading rosé. Dus in die zin vind ik het wel een probleem ja, die beslissing van de EU. Slechte wijnen hebben op deze manier weer een nieuwe uitlaatklep gevonden.'

Maar aan de andere kant: wit en wit wordt in veel streken gemengd tot iets heel spannends, rood en rood ook. Denk aan de assemblage semillon en sauvignon in witte Bordeaux, of aan cabernet sauvignon, cabernet franc en merlot in rode Bordeaux. Daarnaast wordt wit en rood ook wel gemengd tot rood: viognier bij de syrah in de noordelijke Rhône bijvoorbeeld. Waarom dan niet experimenteren met wit en rood in een mooie rosé? In de Champagne doen ze het al: een scheut pinot noir bij de witte basiswijn van chardonnay is één van de manieren waarop rose champagne gemaakt mag worden. Waarom dan niet pinot noir en chardonnay samen in rosé uit de Bourgogne? Oh, ik weet het, het klinkt als vloeken in de kerk, maar totdat het geprobeerd is, weet je niet zeker hoe het zal uitpakken. Misschien worden er zo wel heel spannende nieuwe wijnen gemaakt! Het EU besluit zou ook kansen kunnen bieden, als er goed mee om gegaan wordt.

Uiteraard moet er een onderscheid komen tussen rosé die alleen van blauwe druiven is gemaakt, en rosé die straks mogelijk uit assemblage van wit en rood ontstaat. (Overigens wordt in de Franse berichtgeving van coupage gesproken, en term die wij met versnijden zouden vertalen. Dat geeft al de uiterst afwerende houding van de Fransen aan.)
Rosé heeft enorm zijn best gedaan in de afgelopen jaren een serieuze wijn te worden, en met succes. Technieken zijn geperfectioneerd, uiterst elegante roséwijnen zijn ontstaan. Dat moet gehonoreerd blijven, en dat mag zelfs in de prijs tot uiting komen, vind ik. Dus rosé authentique, traditionelle of wat dan ook moet zeker op het etiket, als tegenhanger van rosé coupé bijvoorbeeld ;-)

Helemaal precies weten wat ik ervan vind, doe ik nog niet, maar ik houd me aanbevolen voor commentaar!

CasaCava: 'Bij cava moet je eten'

'Bij cava moet je eten', aldus mijn gastvrouw! En voordat onze cavaproeverij begint, worden twee lekker verse breekbroodjes besteld, samen met tonijnsalade en lekker pittige tapenade. Eigenlijk kan ik het niet anders dan met mijn gastvrouw eens zijn.

Ik heb voor mijn volgende cavabezoek afgesproken in het uiterst sfeervolle Spaanse restaurant Tasca Bellota in Amsterdam. Ik ontmoet daar Patty Vegt, eigenaresse van CasaCava, dat sinds ruim twee jaar aan de weg timmert met karaktervolle én prijswinnende cavahuizen voor de horeca en groothandel. Gelukkig kan ook de consument al via de website bestellen, en wil Patty deze kant van haar firma zeker verder uitbreiden.

Patty en haar man komen beide uit de horeca. Met een zusje in Catalonië was het vervolgens niet vreemd dat zij verliefd werden op de streek rond Barcelona, maar vooral ook het eten én de wijn. In cava vonden zij letterlijk de wijn van hun dromen, en Patty besloot te gaan importeren. In haar portfolio zitten momenteel vier huizen: Capitan Vidal, Mascaró, Torrens Moliner en El Xamfra. Van de laatste twee huizen proefden we wijn, van Mascaró ligt nog een fles goed koud te worden om thuis rustig te proeven. Bij alle huizen heeft de jonge generatie het nog niet zo lang geleden overgenomen van de oudere, wat een spannende mix van moderne technieken en traditionele inzichten met zich meebrengt.

Ik vertel Patty dat ik tot enkele maanden geleden het idee had dat alleen Freixenet en Codorniú op de Nederlandse markt verkrijgbaar waren, en het verbaast haar niets. Ze vertelt me hoe lastig het is om cava in de winkels te krijgen. Vaak heeft een handelaar al wijnen van een Spaans huis in zijn assortiment en toevallig heeft dat huis dan ook een cava. Zo wordt dan iets afgenomen waar men zich eigenlijk niet goed in verdiept heeft, en om nou een tweede cava in het schap te zetten, durft men vaak niet aan. Positiever is dat restaurateurs vaak wel heel bewust voor cava kiezen. Het is een uitstekend én betaalbaar alternatief voor champagne, iets wat bijvoorbeeld prosecco niet voor elkaar zal krijgen.

Patty is overigens van mening dat cava niet te vergelijken is met champagne, en daar ben ik het helemaal mee eens. In cava proef je altijd de zon, cava is vrolijk en kan werkelijk bij iedere maaltijd gedronken worden. Zoals bij de pittige tomatentapenade die in Tasca Bellota geserveerd wordt. Cava's rijpen bovendien gemiddeld veel langer dan champagnes van hetzelfde niveau. Spanjaarden hebben én nemen de tijd hun wijn te laten liggen, aldus Patty.

We beginnen met de El Xamfra Brut Nature, een échte Catalaanse cava, aldus Patty. Rustiek maar karaktervol, fruitig maar ook mineraal, zacht en toch stevig. Fantastisch als aperitief, maar ook heerlijk bij ham, worst, brood, tapenade etc....Gebruikte druivenrassen zijn standaard: xarel.lo, macabeu en perellada, rijping is 18 maanden.

Vervolgens is de Torrens Moliner Reserva Particular aan de beurt, eveneens van de drie gebruikelijke druivenrassen. Flesrijping was hier 12 maanden en er werd geen likeur d'expedition toegevoegd (het is dus ook een Brut Nature). Dit is een zeer elegante wijn, die wat strak overkomt. Van de drie geproefde wijnen vond ik dit de klassiekste, maar ook de minst spannende. Ik zou hem combineren bij vis of schaaldieren.

Tot slot wordt de El Xamfra Reserva 2005 geschonken. De jaargang 2004 van deze wijn was vorig najaar winnaar in de categorie 'zonder importeur'van het Spaanse wijnconcours 2008. (Die 16 mannen hadden wel smaak ;-)). Toeval wil dat Patty net voor die uitverkiezing al had besloten El Xamfra te bezoeken. Uiteraard nam ze deze cava onmiddellijk in haar assortiment op.
De Reserva 2005 is een wijn waar je aan blijft ruiken, om zoveel mogelijk nuances in de geur te ontdekken: gist, maar ook noten, appels, laurier. Fris, makkelijk drinkbaar, maar verveelt nooit. Veel lengte. Te combineren bij zeefruit, bij salades, ham, worstjes, Spaanse kazen.
We praten nog wat na over de wijnen, terwijl proeven overgaat in drinken. Gelukkig ben ik met de trein.....

Dit is een aflevering in mijn serie over cava. De vorige bijdragen tref je hier.

Weektoppers: Meia Pipa en Meio Queijo

Iets wat we nooit eerder deden, maar dit jaar toch maar eens invoeren: huiswijnen inslaan. Flessen wijn die je zo, door de week, zonder nadenken even kunt pakken en bij van alles en nog wat kunt schenken. Voor de rode waren we er redelijk snel uit, maar voor de witte hadden we wat meer tijd nodig. Tot we bij Grapedistrict vorige week Meia Pipa Branco 2008 ontdekten, prijs € 5,95.

Meia Pipa komt uit de Terras do Sado, een wijnstreek ten zuiden van Lissabon, op het schiereiland van Sétubal. Het is een verrukkelijke witte wijn, gemaakt van de druivenrassen arinto, moscatel en fernao pires.
Arinto lijkt in smaak en structuur sterk op Riesling, wat onze voorkeur voor de wijn kan verklaren. Wijnen gemaakt van arinto werden voor de Tweede Wereldoorlog in grote hoeveelheden naar Engeland verscheept; ze stonden bekend als Lisbon Hock, waarbij Hock de Engelse aanduiding voor Riesling uit Hochheim in de Rheingau is.
Fernao pires is het belangrijkste witte druivenras van de streek; het is een makkelijke druif waar erg goede resultaten mee te behalen zijn.
Moscatel is waar Sétubal beroemd om is geworden. Nog altijd gelden de Moscatel de Sétubal als toppers onder de zoete wijnen, maar helaas is de belangstelling én de productie sterk dalende.

Meia Pipa wordt gemaakt door de firma Bacalhôa, Vinhos de Portugal. Volgens hun website is het bedrijf de tweede grootste producent van het land, met bezittingen op het schiereiland van Sétubal, in de Alentejo en nog een aantal plaatsen. De naam van de firma is afgeleid van een prachtige quinta uit de Renaissance, samen met de bijbehorende tuinen een belangrijke bezienswaardigheid in Portugal. De wijnmaakfaciliteiten van Bacalhôa dateren echter zeker niet uit de Renaissance. Hypermoderne installaties met rijen roestvrijstalen tanks en futuristische bedrijfsgebouwen domineren de Quinta de Bassaquiera, waar de Meia Pipa vandaan komt.

We gaan er binnenkort nog eens goed voor zitten, maar tijdens de proeverij noteerden we: honing en (linde)bloesem in de neus, een licht prikkeltje en frisse mooie zuren in de mond, met de indruk van grapefruit en citroen. Een sappige, vrolijke wijn voor in de tuin op het terras, maar ook voor op een regenachtige kille middag op de bank, om wat zon in huis te halen en verfrist aan het koken te slaan. En dan te schenken bij 'alles wat zwemt', maar ook bij salades met kaas en misschien zelfs wel bij de asperges (gaan we uitproberen). Kortom, een wijn voor heel vaak, precies wat we zochten.

Oh, en als rode wijn kozen we de fruitige en soepele Meio Queijo van Churchill, uit de Douro, ook Portugal, ook € 5,95. We hebben straks flessen Halve Kaas en Half Vat ;-)

'Jong spul' bij Grapedistrict

Dat gebeurt niet vaak: een proeverij binnenlopen en je gelijk al 'ouder' voelen ;-). Donderdagavond bezochten Nico en ik de lenteproeverij van Grapedistrict, op de Utrechtse Burgemeester Reigerstraat. Naast veel jonge wijnen stond de zaak ook vol met jong publiek, wat we eerlijk gezegd wel eens een verademing vonden. En uiteraard past het goed bij het concept van Grapedistrict. Later begrepen we echter van bedrijfsleidster Renske Roffel dat het niet helemaal de bedoeling was geweest dat deze lading studenten hier een aperitiefje kwam nemen...

Al ruim twee jaar geleden werden we gewezen op Grapedistrict, maar het kwam er steeds niet van eens serieus aandacht te gaan besteden aan het concept én de wijnen. Donderdagavond stapten we echter op de fiets om wat lentewijnen te gaan proeven. En dat viel niet tegen: we maakten kennis met een reeks mooie, karaktervolle wijnen, waaruit we onze witte huiswijn voor de komende maanden kozen. Hierover later meer.

Het concept van Grapedistrict is eigenlijk super simpel, maar je moet er maar opkomen: de wijnen staan ingedeeld op smaak en moment. Er zijn negen categorieën die met duidelijke en vrolijke kleuren zijn aangegeven. Zo vindt de liefhebber die er verder niet zo veel van weet onmiddellijk het soort wijn dat zij zoekt. Gisteravond proefden wij bijvoorbeeld wijnen uit de categorieën Bubbly, Easy, Mellow, Rich, Rosy, Blush en Smooth. Easy staat voor fris en dorstlessend wit; en inderdaad, de Rueda van viura en verdejo (Viña Sofraga) was heerlijk verfrissend, evenals bijvoorbeeld de Sauvignon Blanc uit Nieuw Zeeland (Saint Clair).

Grapedistrict-eigenaar Joost Bockwinkel schonk ons als tussendoortje nog een verrassend frisse VdP Côtes de Gascogne, Domaine de Ménard Cuvée Marine 2008, samengesteld uit ugni blanc, colombard, gros manseng en sauvignon blanc. Deze wijn is nog niet opgenomen in het assortiment, maar volgens mij moeten ze dat maar gauw doen bij Grapedistrict.

In de categorie Rich (rijk en aromatisch wit) vond ik de combinatie chardonnay-viognier van het Argentijnse Elementos heel boeiend. Geurend naar laurier, met ook in de mond een 'droppige' indruk, heel fris en vol en niet heel hoog aan de zuren.

Bij de Blush stonden een Bardolino en een Pinot Nero uit Alto Adige op tafel, die beide zeer de moeite waard waren. De uitsmijter, in de categorie Smooth, was een stevige jammy Stickleback uit Australië. Een soepele rode fruitbom van dolcetto, cabernet sauvignon, syrah en grenache, die met zijn 14,5% alcohol wel wat aan de heftige kant was, maar het bij een stevig stuk vlees van de barbecue heel goed zal doen.

Tot slot toch nog iets over het aanwezige publiek: een deel daarvan bleek meer voor de wijn dan voor het proeven te komen, zeiden we al. Of het nu zo slim is op een donderdagavond in een drukke winkelstraat, waar ook nog eens veel studenten wonen, een gratis proeverij te houden, vragen we ons af. Misschien toch maar een klein bedrag aan entree heffen? Of - als er dan toch teveel geborreld wordt - maak dan van de gelegenheid gebruik nog iets meer over wijn uit leggen. Waarom die spuugemmers daar staan, bijvoorbeeld. Dan voelen de overige aanwezigen zich ook wat minder vreemd aangekeken als ze wél willen spugen.

Maar wat ons betreft hebben we er een wijnaankoopadres bij. Wij komen terug bij Grapedistrict, bijvoorbeeld om te kijken of de Domaine de Ménard al te koop is, en zeker ook omdat ze de Sauló van Espelt bleken te hebben!

Wijnleesvoer voor in de trein

Heerlijk voor in de trein naar Groningen: een detective van de Canadese wijnschrijver Tony Aspler. Via Marktplaats tikte ik zijn Death on the Douro op de kop, 'a wine lover's mystery' en afgelopen weekend las ik het op weg naar Waterhouse's Betoverende Vrouwen (tentoonstelling in het Groninger Museum) in één adem uit. Het verhaal is niet ijzersterk en de plot wat zwak, maar de sfeertekening van de Douro heerlijk, zeker als je er zelf al eens geweest bent.
Naast Death on the Douro schreef Aspler ook Blood is Thicker than Beaujolais and The Beast of Barbaresco. Heb je ze in de kast staan en wil je ervan af? Ik hou me aanbevolen om ze over te nemen. Het schijnt dat Aspler werkt aan Nightmare in Napa Valley....

Extra leuk in het boek zijn de wijnweetjes die erin verwerkt zitten. Wist je bijvoorbeeld dat koningin Victoria altijd een scheutje Lochnagar whisky in haar glas Bordeaux deed? (Toevallig schreef Meisje van de Slijterij er ook al over....)
Of dat we aan dezelfde vorstin de champagnecoupe te danken hebben? Victoria wilde wel champagne drinken, maar dan zonder de bubbels; die zorgden voor teveel gas......

Tony Aspler, Death on the Douro, Headline 1997