In de schaduw van de bosrand

Wandelen door de wijngaarden geeft je een bredere kijk op de aard en de smaak van een wijn dan erover lezen in je luie stoel. Je ervaart dan namelijk zelf hoe een stuk wijngaard ligt: op een helling of in de vlakte, in de schaduw van de berg of in de volle zon, bezaaid met kiezels of juist niet, enzovoorts.

Neem nou de Lage Musenhang in Forst, in de Pfalz: een smal stuk helling, direct onder de bosrand, slechts 8,63 hectare groot. Onder andere Weingut Lucashof bezit er stokken riesling en gewürztraminer.

Moeite met rijp worden
Op de Musenhang hebben de druiven soms echt moeite rijp te worden, vanwege het feit dat de stokken eerder op de dag in de schaduw van de berg komen te staan. Druiven op deze akker blijven regelmatig tot november hangen, om optimale rijpheid te bereiken. Op de Lage Ungeheuer daarentegen, net iets lager op de helling en buiten de schaduw van het bos, staan de druiven een groter deel van de dag in de zon, en kunnen dus veel eerder voldoende suikers ontwikkelen en helemaal rijp worden.

Een Riesling van de Musenhang kan daardoor frisser smaken en hogere zuren hebben. Meestal zijn de wijnen van de Musenhang wat slanker dan die van de Ungeheuer. Daar komt nog bij dat de Musenhang meer kalksteen in de bodem heeft, tegenover bijvoorbeeld basalt in de bodem van de Ungeheuer. Die kalksteen levert een uitgesproken mineralig karakter in de wijnen op.
In 2008 haalden de druiven op de Musenhang door die beschuttere plek nét niet de kwaliteit van een Spätlese, waardoor Hans, zijn broer Klaus en diens vrouw Christine Lucas besloten een Kabinett Trocken te maken, en geen Spätlese.

Combinatie met quiche lorraine
Mij beviel deze Riesling Kabinett Trocken 2008 van de Musenhang zo goed, dat ik twee flessen ervan meenam naar Nederland. Vorig weekend ging er één open, bij de quiche lorraine. Het bleek een geweldig combinatie: de zuren van de wijn konden uitstekend op tegen het vet van kaas, eieren en spek. De mooie fruittonen van de Riesling gaven bovendien een heerlijke afwisseling met de toch wel heftige smaken van de quiche.

Wilde zwijnen
Overigens geeft zo'n akker net onder de bosrand nog meer speciale zorg: in sommige jaren werken de wilde zwijnen zulke hoeveelheden druiven weg, dat de oogst verloren gaat. Dat was in 2009 het geval: er zal geen Gewürztraminer 2009 van de Musenhang zijn op de Lucashof. De zwijnen hebben een feestje gehouden!

Ook nog aan te raden van de Lucashof: Spätburgunder Rosé Sekt! Een heerlijke fruitige Sekt, met veel zacht rood fruit. Jammer dat ik er niets van heb kunnen meenemen.

Meer aanraders: gewoon gaan slapen op de Lucashof, in een van de fraaie kamers, en genieten van het zeer uitgebreide ontbijt. En vervolgens een mooie proeverij bijwonen. Alle wijnen van de Lucashof zijn top!

Bossche erewijn

Net als Utrecht kende ook 's Hertogenbosch zijn stadswijnkannen. Een prachtig exemplaar staat opgesteld in de vaste opstelling van het Noordbrabants Museum, in een van de ruimtes die de leefwereld van de schilder Jheronimus (Jeroen) Bosch illustreren.

In 1398 voerde hertogin Johanna van Brabant het gebruik in om voorname bezoekers te verwelkomen met een bokaal erewijn. In 1630 mondde deze traditie uit in een opdracht van het stadsbestuur van 's Hertogenbosch aan de plaatselijke tingieter Hans Reynniers Rogghe. Hij moest zes tinnen wijnkannen maken, voorzien van het stadswapen en ontving in januari 1631 als beloning 138 gulden, 19 stuivers en 1 oort. Het gebruik om voorname gasten wijn te schenken uit de stadskan, hield stand tot in de 18e eeuw.

De hoogte van de kan is 65.2 cm, de breedte 28.5 cm, meldt de database van de collectie van het Noordbrabants Museum; de inhoudsmaat van de kan weet ik niet precies, maar wordt geschat op zo'n 2 liter. Dat komt aardig overeen met de kannen in Utrecht, die 1,7 liter konden bevatten. (De hoogte daarvan is 67,5 cm).
Je vraagt je dan af hoe dat in zijn werk ging? Werd er een dienaar op uitgestuurd met op zijn handkar een kan wijn? Want een tinnen kan met inhoud moet tamelijk zwaar geweest zijn.
Vanuit mijn studie van de Utrechtse rekeningen weet ik dat de kannen opgehaald werden in de herberg waar de gasten logeerden. En er werd ook een poetsvrouw betaald om de kannen regelmatig te schrobben! Hadden we maar een tekening of prent waar we zo'n dienaar met kan zagen sjouwen...

Foto: Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch

Cava's van Castell d'Or

Hoeveel cava's ik het afgelopen jaar heb ontdekt in Nederland, weet ik op dit moment niet. Het zijn er in ieder geval heel wat: er is absoluut meer, veel meer dan Codorniú en Freixenet. En eigenlijk ben ik in al die cava's nog zelden echt teleurgesteld. De ene cava is wat expressiever dan de andere; sommige hebben meer restsuiker, andere hebben vooral stevige zuren. Maar allemaal hebben ze zon en vrolijkheid, waar we erg gesteld op zijn geraakt. Zozeer zelfs dat we die zon en vrolijkheid misten in een fles andere bubbels die we laatst dronken – een champagne notabene.....

Castell de la Comanda
Diezelfde zon trof ik ook weer in de cava's van Castell d'Or, onder de naam Castell de la Comanda. Ik kreeg er drie toegezonden van Schouten Import, en proefde er inmiddels twee, een Brut en een Brut Rosé. Beide waren het wat strengere cava's dan ik inmiddels heb leren kennen, met stevige zuren. Voor sommige mensen misschien iets te zuur, maar ik vond ze heerlijk verfrissend. Ook het alcoholpercentage van slechts 11,5% beviel goed, evenals de druivenrassen. De Brut is gemaakt van 50% macabeo en 50% parellada, de Brut Rosé van 100% trepat.

Macabeo levert bloemigheid en een matig alcoholpercentage, parellada frisheid en levendigheid. Dat in de assemblage van de Brut geen xarel.lo zat, was wel te merken. De wijn miste iets aan structuur, en ik zou hem niet al te lang laten liggen. (Over het algemeen zorgt toevoeging van xarel.lo voor meer rijpingspotentieel). Het was verder een wijn waarbij je graag iets eet: schaal- en schelpdieren bijvoorbeeld!

De trepat was uitzonderlijk kersenrood voor haar doen: meestal heeft trepat een bleekrose kleur. Waarschijnlijk hebben de schillen hier wel enige tijd meegeweekt, wat ook het kleine bittertje zou kunnen verklaren. De trepat viel zeer in de smaak bij mijn collega's (en bij mij), die hem ter ere van mijn behaalde examen afgelopen donderdag geschonken kregen. 'Niet zo zoet', en 'lekker fris', waren enige van de commentaren.

Tien coöperaties
Castell d'Or is een samenwerkingsverband van tien Catalaanse coöperaties die tussen 1900 en 1950 zijn opgericht. De aangesloten wijnbedrijven willen door gezamenlijke inspanning beter functioneren. Het doel van een speciaal opgeleid team van specialisten is een zo hoog mogelijke kwaliteit te bereiken die tevens optimaal aan de eisen van de consument voldoet.
Voor het wijnmaken, het bottelen en de verkoop wordt nauw samengewerkt, om zowel de nationale als de internationale markt goed te kunnen bereiken. Wijnmaken vindt plaats op diverse plaatsen in Catalonië; iedere plek heeft zijn eigen karakteristieken wat betreft bodem, klimaat, hoogte enzovoorts. De wijnen van Castell d'Or dragen geen algemeen stempel, maar zijn een uitdrukking van het gebied waar ze gemaakt worden, en vallen onder de desbetreffende DO. De coöperaties werken hoofdzakelijk met inheemse druiven.

De kelders van de groepsleden zijn bovendien vaak architectonische hoogstandjes, in veel gevallen ontworpen door tijdgenoten of volgelingen van Antoni Gaudí, zoals Cèsar Martinell en Domènec i Muntaner. De inrichting van de kelders is uiterst modern, met nieuwe installaties en machines. Vooral de kelder waar de cava's van Castell de la Comanda worden gemaakt, El Cellar Barberà de la Conca, is beroemd: hij staat bekend als 'kathedraal van de wijn', ontworpen door Cèsar Martinell. Castell de la Comanda is gevestigd in Conca de Barberá, een wijngebied net even ten zuidwesten van de Pénèdes, waar de meeste cava gemaakt wordt.

Glad en gepolijst: de wijnen van de Nieuwe Wereld

Het is opvallend hoe dingen soms samenkomen. De afgelopen weken las ik het boek van Alice Feiring, The Battle for Wine and Love. In dit boek schrijft Feiring, onder andere wijnschrijfster voor The New York Times en de San Francisco Chonicle, over haar zoektocht naar ‘authentieke’, traditionele wijnen. 'I want my wines to tell a good story. I want them natural and most of all, like my dear friends, I want them to speak the truth even if we argue'.

Feiring zet zich daarmee af tegen wijnen die steeds meer op elkaar gaan lijken, die gedreven worden door overrijp fruit, moderne technologie, toegevoegde gisten en enzymen. Ook moet ze niets hebben van de drang om Parkerpunten te verzamelen. De ondertitel van haar boek luidt dan ook: How I Saved the World from Parkerization. Zelf is ze ervan overtuigd dat het wijncriticus Robert Parker jr. is die verantwoordelijk is voor het verdwijnen van de ‘traditionele’ wijnen: wijnen die je met plezier drinkt, waar je niet van op je kop gaat staan en die niet vervelen. Of dat ook echt zo is, is een discussie die ik (nog) niet wil aangaan. Waar het me hier om gaat, is iets anders.

Nieuwe Wereld
Zelf heb ik natuurlijk ook dat verschil wel opgemerkt tussen wijnen van een ambachtelijke, biologische werkende wijnboer in Duitsland of Frankrijk en de fruit-, alcohol- en/of tanninebommen van andere werelddelen dan Europa. We noemen die andere werelddelen meestal de Nieuwe Wereld, hoewel ze in Chili en Argentinië al in 1550 wijn produceerden en in Zuid-Afrika in 1652 de eerste stokken de grond in gingen.

Recent heb ik dat verschil opnieuw ervaren in een proeverij waar een twintigtal wijnen uit de Nieuwe Wereld op tafel stonden: uit Zuid-Afrika, Californië, Australië, Chili, Argentinië en Nieuw-Zeeland. Het waren niet de kleinste namen die we proefden: Banrock Station, Villa Maria, De Rothschild, Bernardus, Vergelegen...

Geen extra glas
Nadat we alles geproefd hadden, keken we (Nico, een bevriende vinologe en ik) elkaar aan en constateerden dat we nou niets écht geweldig vonden. Van geen enkele wijn hadden we de neiging er nog eens lekker een glas van in te schenken. We hadden wel onze voorkeuren: de Mapu Reserva 2007 van De Rothschild en de twee wijnen van Jean Bousquet, Chardonnay en Cabernet Sauvignon. Maar dat waren nu net de meest Franse van al die wijnen! Beide huizen zijn in Zuid-Amerika opgericht door Franse moederbedrijven, en maken wijnen die veel Europeser zijn dan veel andere Nieuw-wereldse wijnen.

Alle andere wijnen waren of te zoet (Lorendona, Californië), hadden te veel hout (Bernardus, Californië), waren te alcoholisch of te overrijp. Vrijwel geen van de wijnen bood spanning, elegantie (met uitzondering van de genoemde drie), geen wijn nodigde uit tot nog een glas. Er hing een soort ‘sameness’ over al die wijnen, er miste een bepaald fris karakter dat ik nauwelijks in woorden kan vatten. Ik denk aan de geproefde wijnen als glad en gepolijst, zonder uitdagingen. Dit in tegenstelling tot wijnen met verborgen kantjes, kleine hoekjes, smaken waarover je iets meer wilt nadenken, die tot nadenken aanzetten. Niet dat de geproefde wijnen slecht waren, integendeel. Het waren allemaal keurig gemaakte wijnen. Maar misschien was dat het wel: ze waren soms te perfect, te glad….

Niet spannend
Het lijkt me dat Nieuw-wereldse wijnen dus echt een ander karakter hebben dan veel Europese wijnen. Een karakter bovendien dat mij niet tegenstaat, maar dat ook niet speciaal aantrekkelijk is. De wijnen zijn voor mij niet spannend genoeg: ze missen iets.
Of dat komt door alle bewerkingen die Alice Feiring aan dergelijke wijnen toeschrijft? Het toevoegen van zuurstof tijdens de rijping, het bewerken met enzymen en gemodificeerde gisten en het de-alcoholiseren? Ik denk het wel, maar ondanks mijn net verworven vinologenschap weet ik het niet zeker. Hoe meer je leert, hoe meer je beseft hoe weinig je toch eigenlijk weet....

Overigens een echte aanrader, dat boek van Feiring: The Battle for Wine and Love or How I saved the World from Parkerization, Boston – New York 2008.

Spannende wijnen op unieke beurs

Voor mij zijn de leukste wijnen de wijnen die je 'vindt', die je weghaalt bij een speciaalzaakje of kleine importeur, en die niemand anders kent. Nou ja, niemand..... je snapt wel wat ik bedoel. Ik hou gewoon van het spannende, het ongewone, het verrassende in wijn. Die wijnen vind je niet in de supermarkt, maar wel bij kleine, gespecialiseerde importeurs, die uit een passie voor de wijnen van bijvoorbeeld Hongarije, Duitsland of Catalonië een bedrijfje gestart zijn, soms nog naast een andere (fulltime) baan.

LinkedIn
In de afgelopen jaren heb ik veel van deze kleine importeurs ontmoet, en met een aantal heb ik geproefd, geluncht en uitgebreider kennisgemaakt. Sommigen zijn zelfs opdrachtgevers geworden. Hun passie staat voorop, geld verdienen met de wijn is vaak van ondergeschikt belang – al is het natuurlijk wel handig ;-)
Daarom vind ik het ook heel erg leuk dat vijftig van die liefhebbers elkaar gevonden hebben via LinkedIn. Net zoals ik mijn Vrouwen in de wijn-groep heb kunnen oprichten via de sociale media, zo hebben deze mensen elkaar gevonden dankzij de mogelijkheden van internet. Enkelen zetten het initiatief op, dat al snel enthousiast opgepakt is door Perswijn. Met de vakkundige ondersteuning van André Sauerbier, verantwoordelijk voor alle Perswijn-evenementen, is binnen een paar maanden een idee omgezet in actie. Kleine importeurs, die normaal gesproken geen geld hebben om zich te presenteren op dure beurzen en chique proeverijen, hebben zich aaneen gesloten en organiseren op 11 en 12 april in het Groothandelsgebouw in Rotterdam een spetterende proeverij. Er is zelfs een YouTube filmpje gemaakt ter promotie.

Op de proeverij laten de importeurs hun wijnen proeven aan consumenten (zondag) en aan vakhandel en horeca (maandag).

Bijzondere wijnen
De kleine wijnimporteurs (KWI) bieden wijnliefhebbers en professionals iets bijzonders: ze werken met kleine producenten, die veel aandacht besteden aan het terroir, om de smaak van de regio in de fles te krijgen. Door de kleine schaal van een KWI – meestal zijn het eenmanszaken met minder dan 75.000 flessen import - kan de importeur bovendien veel persoonlijke service leveren. De wijnen zijn vaak uniek en op beperkte schaal verkrijgbaar. Het traject van wijngaard naar consument is kort. Deze importeurs kennen hun leveranciers én hun klanten vaak nog persoonlijk. De meeste importeurs hebben zich gespecialiseerd in een land of een streek, waarin ze volkomen thuis zijn. En hoewel ze allemaal anders zijn, is de passie en de gedrevenheid bij iedereen hetzelfde.

Daarom: komt allen op 11 of 12 april naar Rotterdam, en proef wat er nog meer is aan wijn in Nederland!

Kaartverkoop en informatie
Kaarten voor het evenement zijn verkrijgbaar via www.perswijn.nl/kwi waar ook alle informatie te vinden is.
Data: 11 april 2010 (consumenten) en 12 april 2010 (pers en horeca)
Tijd: 12.00 uur – 17.30 uur (beide dagen)
Locatie: Zalencentrum Engels (Groothandelsgebouw) 8e etage, Rotterdam
Prijs: € 17,50

Bacchus uit Esch

Het Noordbrabants Museum heeft in de collectie diverse voorwerpen die met wijn te maken hebben. In het najaar zal daar één en ander van te zien zijn op de tentoonstelling A la c'Arte. Het Bacchus-beeldje hieronder heeft echter een plaats in de vaste opstelling, en is van prachtig oranjerood barnsteen. In een oude krant, verschenen ter gelegenheid van de opening van het museum op de huidige locatie, in 1985, vond ik dit artikeltje. Het spreekt voor zich, maar je vraagt je wel of in wat voor contekst het gebruikt is.... Klik even op de afbeelding om het artikeltje beter te kunnen lezen.

Vinoloog van de Wijnacademie

Dit is natuurlijk geen blogonderwerp, maar voor alle mensen die niet op Twitter zitten en al die jaren met mij meegeleefd hebben: ik heb zojuist het bericht gehad dat ik geslaagd ben voor het proeftechnisch examen van de vinologenopleiding. Hiermee ben ik officieel vinoloog!

Mijn rondedansje door de kamer was vast komisch om te zien, en de buren zullen wel gedacht hebben dat er een indianenstam ronddanste achter die muur.
Maar vanavond gaat de champagne open! Het wordt die heerlijke biologische champagne van Leclerc Briant. Nu nog leuker om te drinken, omdat het boek van Alice Feiring, The Battle for Wine and Love, me heeft doen beseffen hoe bijzonder biologisch werken in de Champagne wel niet is. (Over dat boek later meer.)

Proost allemaal, en bedankt voor alle steun de afgelopen jaren!