Wijn in het museum

In het kader van de tentoonstelling A la c’Arte. De kunst van het eten – Eten in de kunst, organiseerde ik op 7 november in het Noordbrabants Museum een proeverij met Brabantse en Betuwse wijnen. De Nederlandse wijn staat zo in de belangstelling, dat ik dat met een gerust hart aandurfde. Bovendien is de kwaliteit nog altijd aan het toenemen; vijf jaar geleden had ik misschien meer aarzeling gehad een dergelijk evenement te organiseren.

Voor het evenement benaderde ik zes bedrijven; in Brabant Dassemus, De Daalgard, De Linie en d’Heerstaayen en in de Betuwe De Oude Waalstroom en Betuws Wijndomein. Per omgaande zegden ze allemaal onmiddellijk toe te komen! Ook de publieke belangstelling was overweldigend. Binnen enkele uren nadat de actie via de Nieuwsbrief van de Museumjaarkaarthouders was aangekondigd, zaten de twee groepen vol. Nederlandse wijn kan zich echt in een groeiende belangstelling verheugen. (Dat toonde de opkomst bij de opening van de tentoonstelling over Gelderse wijn ook al aan.)


Nederlands wijnevent
Op de dag zelf bleef helaas een groot deel van de aanmelders weg. Erg jammer dat mensen zich daarbij niet realiseren dat zij daarmee anderen benadelen! De mensen die wel naar Den Bosch kwamen, in totaal zo’n 65 personen, hadden een zeer interessante middag. De aanwezige wijnproducenten hadden hun tafels aangekleed met veel extra informatie en een selectie van hun wijnen. Bovendien vielen de wijnen en het initiatief bij het publiek erg in de smaak. Het is in Nederland helaas nog weinig mogelijk geweest wijnen van diverse producenten naast elkaar te proeven. Deze bijeenkomst bood een unieke gelegenheid voor het publiek om nu eens een breder beeld van de Nederlandse wijnen te krijgen! Waar blijft hét Nederlandse wijnevent? Zelfs op de European Wine Bloggers Conference, waar ik één Nederlandse wijn mee naar toe had genomen, werd al gevraagd of er een evenement met alle Nederlandse producenten was...


Prijswinnaars
De wijnen die open stonden, waren deels prijswinnaars van de recente Nationale Wijnkeuring 2010. Mij bevielen daarbij de witte prijswinnaars het beste. Bijvoorbeeld Chaams genoegen 2009 van Wijngaard Dassemus, Cuvée Sint Agatha 2009 van De Daalgaard of Marius van Stokkom's Domein de Linie 2009 Wit, alledrie bekroond met een zilveren medaille. Ook Cuvée I van Betuws Wijngoed, bekroond met brons, wil ik graag nog eens drinken. Zoals altijd konden de rode wijnen me nog niet echt bekoren. Wat mij betreft hebben die nog een weg te gaan in Nederland.

Foto's: Nico Poppelier

Ontmoeting aan de Neusiedlersee

Toeval bestaat niet, zeggen ze wel eens. Dat ik tijdens mijn recente bezoek aan het Oostenrijkse Burgenland precies die producent trof met wiens wijnen ik in Nederland al kennis had gemaakt, heeft dan ook gewoon zo moeten zijn. Tijdens de persreis volgend op de European Wine Bloggers Conference, van 22-24 oktober in Wenen, werden de deelnemers soms opgesplitst in kleine groepjes van drie of vier, om bij een wijnmaker op bezoek te gaan. Zo ook in het plaatsje Rust aan de Neusiedlersee, waar we na een workshop over het terroir van de Leithaberg konden kiezen uit diverse jonge (en ook soms wat minder jonge) wijnmakers.

Blogger
In de auto naar de wijngaarden, gelegen in Jois, op het noordelijkste puntje van het grote ondiepe meer van Neusiedel, stelde ik me voor en vertelde wat ik deed. 'Oh', zei de wijnmaker, 'bloggen, goh, mijn Nederlandse importeur doet daar ook veel mee'. Enfin, om een lang verhaal kort te maken: ik bleek in de auto te zitten met Markus Altenburger, eigenaar van het gelijknamige wijngoed, wiens wijnen door Erwin Blezer van Good Grapes in Nederland worden verkocht. En twee van die wijnen had ik zeer recent nog uitstekende beoordelingen gegeven, in de WijnWebWinkelgids: de verrassende en verrukkelijke Brut Rosé van zweigelt en blaufränkisch, en de zoete Joiser Reben Gold 2008; een flesje om gelukzalig van te gaan glimlachen, schreef ik daar over....


Wijngaarden
Een bezoekje aan het wijngoed in Jois kon helaas niet doorgaan: in de kelders werd keihard gewerkt aan de verwerking van de laatste geoogste blaufränkisch, dé druif waar de Leithaberg bekender en bekender om wordt. In plaats daarvan nam Markus ons mee naar de wijngaarden op de hellingen van de Leithaberg en de Jungenberg. De herfstkleuren waren prachtig, en de uitzichten naar het meer toe spectaculair.


De Leithaberg is een lage heuvelrug die zich van noord naar zuid uitstrekt in zuidoost Oostenrijk, parallel aan de oevers van Unesco erfgoed Neusiedlersee. Het meer is slechts 1 tot 2 meter diep, omgeven door rietkragen en een uiterst belangrijk leefgebied voor onder andere vogels. Heuvels en meer zorgen voor een uniek microklimaat in de wijngaarden. De bodems worden gekenmerkt door wisselende percentages geschilferde leisteen en brokjes kalk, waar de rode blaufränkisch druiven uitzonderlijke resultaten op leveren. Microklimaat en bodem vormen zo'n uniek terroir, dat de DAC Leithaberg in 2008 werd ingesteld voor rode wijnen en in 2009 voor witte wijnen. Rode wijnen moeten uit minimaal 85% blaufränkisch bestaan en mogen aangevuld worden met st.laurent, zweigelt of pinot noir. Ze rijpen verplicht in eiken vaten. Vervolgens moeten de wijnen in april en juni van het tweede jaar volgend op de oogst aangeboden worden op een keuring. Zij mogen na goedkeuring op de markt gebracht worden vanaf 1 september van dat jaar. Voor witte wijnen gelden vergelijkbare eisen: pinot blanc, neuburger, chardonnay en grüner veltliner zijn toegestaan.

Lunch aan het meer
Na ons bezoek aan de wijngaarden, met veel uitleg over bodem, druivensoorten en microklimaat, wachtte een voortreffelijke lunch in een strandtentje aan het meer, uiteraard begeleid door Altenburger-wijnen. Vooral de verse rundertartaar gecombineerd met de Jungenberg Chardonnay 2008 was een verrukkelijke combinatie. Maar ook de Neuburger 2009 en de Joiser Reben 2008 zijn heerlijk frisse en fruitige witte wijnen.

De Jungenberg is de witte topwijn van het huis. Het marketingcomité van de Leithaberg DAC, waar Markus lid van is, is druk bezig wijngaarden te kwalificeren en kwaliteitseisen op te stellen voor wijnen van één enkele wijngaard, waarbij de naam van de wijngaard op het etiket aangeeft dat deze wijn in kwaliteit hoger is dat een gewone Leithaberg DAC.


Rood topwijnen
De rode wijnen mochten er ook zijn. Vooral veel zwoel fruit, doorspekt met kruidige tonen; dit was het meest gemarkeerd in de Jois 2008, die gerijpt heeft op 100% nieuw eiken vaten. Jois 2008 is een cuvée van cabernet sauvignon, blaufränkisch en zweigelt. In de Joiser Reben 2007 kwam de mineraliteit van de Leithabergbodems goed tot zijn recht. We dronken ze bij een mooie rundermedaillon met pittig gekruide pasta.

Tot slot van onze lunch, die al lekker lang uit begon te lopen, nipten we nog aan een glaasje Joiser Reben Gold, van onder andere chardonnay en goldburger. De combinatie bij citroenijs in een drupje wodka was verbluffend! Van dergelijke zoete wijnen maakt iedere wijnboer rond de Neusiedlersee wel iets, maar alleen in jaren dat de omstandigheden het toelaten. In 2010, een lastig jaar, zal er waarschijnlijk geen zoet gemaakt worden. Van deze Joiser Reben Gold maakte Markus maar drie vaten, genoeg om familie en geïnteresseerde klanten tevreden te stellen.


Na dit bezoekje aan Burgenland heb ik er weer een favoriet wijngebied bij: ik wil nog veel meer leren over en proeven van de Leithaberg, en dan vooral de heerlijke rode Blaufränkisch. Gelukkig zijn ze in Nederland te koop!

Deze column verscheen al eerder in de Nieuwsbrief van Good Grapes.

Foto's
- Zicht op Jois en de Neusiedlersee, vanaf Altenburger's wijngaarden op de Leithaberg
- Markus Altenburger (midden) naast twee Chinese studenten van de Wine Business School in Dijon, foto Trevor Hu
- De noordelijke uitlopers van de Leithaberg
- Drie witte wijnen van Altenburger
- Lunch achter de rietkragen van de Neusiedlersee

Weektopper #45 – Cuvée Caspar, Weingut Gabel

Voor het 350-jarig bestaan van het Weingut Gabel brachten Wolfgang en Rianne Gabel in 2005 een bijzondere rode cuvée op de markt. Deze Cuvée Caspar, genoemd naar de stamvader die uit het Oostenrijkse Ötztal naar de Pfalz trok, is een soepele maar toch krachtige assemblage van vijf druivenrassen: cabernet mitos, spätburgunder, dornfelder, cabernet dorsa en regent. Kruidig en peperig in de neus, tikje rokerig, veel rood fruit; in de mond opnieuw veel fruit, mooi afgeronde tannines, frisse zuren. Toen wij hem laatst openden, was hij lekker levendig en jeugdig, en deed zijn naamgever grote eer aan. We genoten ervan bij een pittige runderstoofpot.

Kuiper uit Oostenrijk
Stamvader Caspar was overigens kuiper, en vestigde zich in Freinsheim, een stadje dat anno 2010 nog zijn middeleeuwse karakter heeft bewaard. In 1735 trok een Gabel naar het 5 km verderop gelegen Herxheim en pachtte er een hoeve van een religieuze instelling, het Hospital in Kaiserslautern. Na de secularisatie als gevolg van Napoleon's bewind in de Pfalz verwierf Joh. Peter Gabel akkers en wijngaarden van deze hoeve en legde daarmee de grondslag voor het huidige wijngoed. Kelder, woonhuis, bron en bijgebouwen stammen uit circa 1870, en werden in de loop der jaren regelmatig verbouwd en uitgebreid. In de jaren '60 van de twintigste eeuw werden de meeste landbouwgronden verkocht en kwam de nadruk volledig op de wijnbouw te liggen. Bovendien werd de wijn vanaf die tijd op fles geleverd, niet meer in bulk.

Junge Gabel
De huidige Gabel, Wolfgang, nam het wijngoed in de jaren '90 over. En inmiddels wordt de volgende generatie – zoon Oliver en dochter Lisa – al weer klaargestoomd voor hun toekomst tussen de wijngaarden en in de kelder. Samen maakten Oliver en Lisa al een paar prima wijnen, de serie Junge Gabel. Zowel de oudste als de jongste generatie Gabel is daarmee in de wijnen van het huis vertegenwoordigd. Een mooie gedachte!

Cuvée Caspar is, net als vele andere wijnen van Gabel, verkrijgbaar bij Wijnhuis Oktober in Breda. Prijs € 10,50.

Trouvailles

Tsja, het was er veel te druk, vrijdagavond op de proeverij bij Trouvaille in Nieuwegein. Te warm, te veel mensen, niet of nauwelijks spuugemmers... Maar de omgeving was bijzonder – een oud Waterliniefort in Jutphaas – en de wijnen uitstekend. We deden er diverse leuke vondsten, en opvallend genoeg allemaal met links naar mijn recente bezoek aan Oostenrijk en de European Wine Bloggers Conference (EWBC).


Trouvaille Un: de ports van Quevedo. Al jaren ken ik Oscar Quevedo, van ons beider blogs, maar in levende lijve ontmoetten we elkaar pas twee weken geleden, op EWBC. Oscar's familie maakt port in S. João da Pesqueira, Douro. Oscar werpt zich met hart en ziel op de verkoop daarvan, zowel life als via de sociale media. Daarnaast maakt hij ook tafelwijn, samen met zijn zus. Toen bleek dat hij afgelopen week in Nederland was, moest en zou ik daar natuurlijk zijn ports gaan proeven. Nu zijn we al jaren fan van de ports van Churchill-Graham, maar die van Quevedo mogen er ook zijn! Een andere hand van port maken, dat wel: iets lichter en fruitiger, maar daarom niet minder lekker. We proefden het grootste deel van het assortiment door (zonder die spuugemmers dus), van de prima droge witte tot de sublieme Colheita's van 1992, 1994 en 1995. En dan natuurlijk de Vintage 2005 en 2007: beide nog te jong om echt goed van te kunnengenieten, maar wat een mooie wijnen waren dat. Uit het glas van de Vintage 2005 kwam je gewoon een hele droppot tegemoet, vermengd met heerlijk fruitig fruit. Die Quevedo-ports krijgen een plaats in onze voorraad.

Trouvaille Deux: Eiswein van Weingut Münzenrieder (Neusiedlersee). Deze Eiswein dronken we in combinatie met een chocolade-bonbon waarin wijn verwerkt was, druppels Spätlese Zweigelt om precies te zijn. Op chocolade en wijn kom ik binnenkort nog terug. Deze Eiswein was verrukkelijk, precies de goede balans tussen zoet en zuur. En bij die bonbon... puur genieten! Dit weekend zocht ik Münzenrieder nog even op, in de gezaghebbende Falstaff Weinguide Österreich / Südtirol 2010. Geen kleine jongen, zeer avant-garde, en vooral ook bekend om rode wijnen van Zweigelt, die van die bonbon dus...

Trouvaille Trois: Roter Veltliner. Eigenlijk was de Roter Veltliner uit de Wagram een herontdekking. Aanwezig was Josef Fritz van Weingut Jozef Fritz, en al pratend bleek ik zijn wijn bij bezoek aan Kirchberg, in het moderne wijncentrum Weritas, al geproefd te hebben. Ik heb zelfs een proefnotitie van de jaargang 2009. In Nieuwegein had Jozef de jaargang 2008 bij zich, die ik eerlijk gezegd veel beter vond!
Jozef vertelde me graag meer over zijn Weingut, maar helaas liet de omgeving dat nauwelijks toe. Ik moet gewoon terug naar Oostenrijk, om al die fantastische wijnmakers weer te ontmoeten. De Steinberg 2008 van Weingut Jozef Fritz heb ik na de proeverij besteld, om binnenkort thuis rustig van te genieten.

Jancis Robinsons Wijnencyclopedie

Laat ik met het positieve beginnen: het is een prachtig boek, die nieuwe Nederlandse vertaling van The Oxford Companion to Wine van Jancis Robinson. Stevige kaft, stijlvol omslag, keurige vormgeving. En wat lezen die lemmata lekker weg. Ieder item is gewoon een genot om op te slaan, en je leert altijd wel weer wat nieuws. Je treft er zelfs informatie over de Nederlandse wijnhandel in voorbije eeuwen (zij het wat al te zwaar leunend op algemene economische geschiedenis). In 527 pagina's krijgt de wijnliefhebber die iets wil nazoeken een enorme berg informatie. Zelfs de doorgewinterde kenner zal er altijd nog wel iets van opsteken, van een bladertocht door dit boek.

MAAR, en dan komen de maren: wat moet ik anno 2010 met een boek waarin de gegevens niet verder reiken dan 2005? De derde editie van The Oxford Companion to Wine dateert van 2006, en nu pas is de vertaling verschenen....
In een wereld waarin de ontwikkelingen razendsnel gaan, zeker in de wijnwereld, is een boek dat vijf jaar achterloopt toch niet echt een must have te noemen. Ik noem slechts één voorbeeld, maar er zijn er meer: Oostenrijk heeft de afgelopen jaren in rap tempo herkomstbenamingen van het type DAC gecreëerd. De jongste zijn Leithaberg en Eisenberg, uit 2009. Maar ze staan er niet in! Onder het lemma DAC treft je er zelfs maar één genoemd, terwijl er al zeven zijn.

Een tweede maar: in deze tijd van visuele informatie, wat moet ik met een boek zonder één afbeelding, zwart-wit of kleur? Oké, toegegeven, er zitten een paar kaarten in.... Een foto kan soms zoveel meer duidelijk maken!

Een derde maar: wat moet ik met een boek, als de volledige inhoud ook op internet staat? Op Jancis Robinsons eigen website, op haar Purple Pages, is de inhoud van The Oxford Companion te vinden. Je moet een abonnement nemen op deze Purple Pages, maar dat kost slechts 7 Engelse pond! Zou het niet een veel beter idee geweest zijn de Nederlandse vertaling ook op digitale wijze te ontsluiten? Zodat straks een herziene editie door Robinson en haar team veel sneller ook op de Nederlandse markt kan komen? Misschien wil ik dit boek ooit wel eens op mijn iPhone hebben. Dat zou nog eens wat zijn.....

Ik ben blij dat ik een exemplaar van Jancis Robinsons Wijnencyclopedie heb, dat wel, want ík hou nou eenmaal graag een boek in mijn hand. Maar ik vraag me af hoe het deze veel te laat verschenen vertaling van een wijnbijbel in papieren vorm verder zal vergaan.

Jancis Robinsons Wijnencyclopedie, Nederlandse bewerking onder leiding van Cees van Casteren, Spectrum Lannoo, 2010, isbn 978 90 773 3010 4, prijs € 99,00

Verkrijgbaar in boekwinkel en bij Bol.com


Jancis Robinsons Wijnencyclopedie
J. Robinson

2010 Scheurebe Trockenbeerenauslese

Vanuit Herxheim am Berg in de Pfalz kreeg ik gisteren een enthousiast mailtje: op Weingut Gabel waren de laatste druiven geplukt!

"Hallo Mariëlla,
Dinsdag 2 en woensdag 3 november hebben we weer druiven geplukt. Na enkele weken pauze hebben we een 2010er Scheurebe Trockenbeerenauslese geoogst. Zuren zijn 21 g/l, het mostgewicht is 219 graad Oechsle. Op die dagen was het ongewoon warm voor november, soms bijna 15º C. Zoals je kunt zien hebben we in twee emmers geoogst. De groenere druiven voor een Scheurebe Auslese, de kompleet ingedroogde druiven voor de Scheurebe Trockenbeerenauslese. Het zal een bijzondere dessertwijn worden."


De Scheurebe is een vrij nieuw druivenras in Duitsland. George Scheu kruiste Riesling met Silvaner, en vanaf 1915 werd het resultaat gepropageerd. Of Scheu ook echt Silvaner gebruikte, wordt tegenwoordig wel betwijfeld. Mogelijk was het eerder een voorouder van Silvaner...


In ieder geval levert Scheurebe verrukkelijke zoete wijnen, vooral uit de Pfalz. Ik proefde ze al bij Gabel en vorige jaar bij Weingut Weegmüller. Rianne Gabel heeft bij de Scheurebe Trockenbeerenauslese een recept van kwarktaart, dat ik binnenkort ga uitproberen! Wordt vervolgd dus.

In Oostenrijk is Scheurebe overigens bekend als Sämmling. En zoete wijnen kunnen ze daar ook héél goed maken!


Foto's: Weingut Gabel

Steinfeder

Ooit van Steinfeder gehoord? Het is een kwaliteitsaanduiding voor wijn uit één van Oostenrijk's beroemdste wijngebieden, de Wachau. Steile terrassen klimmen tussen de steden Melk en Krems vanaf de Donau omhoog. Lengte van het kerngebied is misschien zo'n 20-30 kilometer. In totaal staan er 1350 ha. wijngaard, vooral beplant met riesling en grüner veltliner, aangevuld met kleine beetjes weissburgunder, neuburger en andere vooral witte rassen.


In de Wachau classificeren ze hun wijnen een beetje anders dan elders: de leden van de vereniging Vinea Wachau Nobilis Districtus (bijna alle wijnboeren in het gebied) hanteren de termen Steinfeder, Federspiel en Smaragd. Steinfeder is de lichtste wijn van de drie. Het mostgewicht moet een bepaalde hoeveelheid suiker bevatten, 15-17 KMW (een eenheid die alleen in Oostenrijk gebruikt wordt), en het alcoholpercentage mag maximaal 11,5% bedragen.

Zoals gezegd zijn het dus lichte wijnen, heerlijk als ze jong zijn. Na Steinfeder volgt Federspiel, daarna Smaragd. Federspiel is een term overgenomen uit de valkerij, Smaragd verwijst naar een prachtige groene hagedis die in de wijngaarden voorkomt. En Steinfeder? Steinfeder is een plantje, een grassoort. Licht, luchtig, en op de terrassen aanwezig. Op de foto toont Decanter's Darrel Joseph het plantje, bij Domäne Wachau in Dürnstein. Domäne Wachau heeft zijn eerste Steinfeder van 2010 overigens al op fles, een cuvée van müller-thurgau, grüner veltliner en frühroter veltliner.