Côtes de Millau - van slecht naar beter

Zo, na de stevige inleiding enige dagen terug volgen hier onze meest recente belevenissen in de AOVDQS Côtes de Millau. Tijdens onze vakantie proefden we diverse wijnen uit deze jonge appellation, gelegen op de hellingen langs de rivier de Tarn ten noorden en zuiden van de stad Millau. Van matig tot beter tot - uiteindelijk - goed.

Welke wijnen proefden we? In de supermarkten van Millau kun je vooral de Cru de Consuls kopen, in rood en rosé. Harde wijnen, iets te zuur, mogelijk van niet zo rijp fruit gemaakt. Vorig jaar noteerde ik: ruig als de streek. We probeerden de rosé ook dit jaar weer, maar ons oordeel is niet veranderd. Geen wijn die we vaker willen drinken.
Domaine de La Tour St. Martin haalden we vorig jaar eveneens uit de supermarkt: harde, jonge wijn, redelijk bij de harde pittige worst van de plaatselijke slager (in Nant). Veel tannine, wel voldoende fruit, dieprode kleur, enigszins troebel. Kortom, een wijn die voor een keer bij de barbecue acceptabel was, maar eveneens niet voor herhaling vatbaar.

Dit jaar kochten we ook wijn op de markt in Nant. De eigenaar van Domaine de la Cardabelle prees op nogal opdringerige wijze zijn wijnen aan. Aangezien je in de bloedhitte op een drukke markt niet echt goed kunt proeven (vinden wij), besloten we maar een fles rood mee te nemen voor later, bij de tent. De wijn viel ons niet mee, als was hij ook niet echt slecht. Te hard, te boers, weinig te genieten. Deze maker heeft naar onze mening nog een en ander te leren.

In het linkse actiecentrum van de Larzac, La Jasse, onder andere bekend van acties tegen de komst van het leger op de Larzac en tegen genetisch gemanipuleerd voedsel (OGM NON, José Bové), kochten we een fles wijn van Dominique et Isabelle Pottier, Vignerons. De fles meldde dat het bedrijf bezig was om te schakelen naar biologische teelt. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik eigenlijk alleen maar nieuwsgierig was en niet veel van de wijn verwachtte. Laat dit nu de beste Millau zijn die we dan toe hadden geproefd... Veel fruit aanwezig, wel wat hard, beetje boers, maar toch genietbaar. De wijn was overduidelijk gemaakt van syrah, waarschijnlijk aangevuld met wat cabernet sauvignon voor onder andere kleur. Bovendien maar 13% alcohol. Wat ons betreft categorie 2: heel blij als we dit op feestjes voorgezet krijgen. Ons vertrouwen in de Côtes de Millau was weer een beetje hersteld. En toen moesten de beste flessen nog komen. Maar daar zal ik later deze week op doorgaan.

Kruidige aroma's

De herkomst van voedsel en drank houdt ons steeds meer bezig, zo lijkt het wel. Velen beginnen zo langzamerhand weer te beseffen waar ons eten en drinken oorspronkelijk vandaan komt: uit de natuur. Nergens werd ik me daar zo van bewust als onlangs tijdens een wandeling in de bergen boven het Franse dorpje St. Guilhem-le-Désert. Rotsen, stekelige begroeiing van dennen en allerhande struiken. Pas na een uurtje lopen realiseerden we ons: dit zijn helemaal geen gewone struiken, dit is rozemarijn! Vervolgens ontdekten we ook tijm, munt en hier en daar wat oregano. Daarnaast nog van alles kruidigs wat we niet een twee drie konden identificeren. We liepen in een gigantische kruidentuin, zonder dat er een mens aan te pas kwam! Dat was nog eens wat anders dan ons kunstmatige hoekje kruiden in de achtertuin.

En ineens werd ons het verhaal van een wijnmaker die we dagen eerder hadden bezocht ook veel duidelijker. In gesprek met Thierry Navarre, wijnmaker te Roquebrun (over zijn wijnen later meer) legde hij ons uit waarom volgens zijn mening de Zuidfranse wijnen van die heerlijke aroma's hebben: in zijn rode wijn hadden wij net de geur van dennenhars ontdekt.
Volgens Navarre vormt zich om de druivenschil een laagje gist (dat wisten we al). Die gist zorgt niet alleen voor spontane gisting van de eenmaal geplukte druiventrossen, maar heeft ook al veel eerder een functie. De gistcellen maken namelijk de schil van de druiven doorlaatbaar voor de aroma's die in de garrigue (het ruige landschap van Provence en Languedoc) hangen: de rozemarijn die wij in grote struiken hadden zien staan, en de tijm, maar ook de dennenharsen en allerhande andere voorkomende geuren. Anderen beweren dat die aroma's door de sappen in de wortelstokken naar de druiven getransporteerd worden. Navarre houdt het op dat laagje gist.

Daarmee realiseer je je ook weer eens terdege dat wijn eigenlijk een 'gewoon' natuurproduct is. Of moet ik toch landbouwproduct zeggen? Tenslotte moeten de wijnstokken wel geënt, gekweekt, verzorgd, gesnoeid en soms gerooid worden. Maar ook de natuur blijft zijn invloed houden op het product. De omringende bomen en struiken hebben duidelijk hun effect op de druiven. Wijnen als van Navarre maak je niet in enig ander buitenland, zelfs niet aan de Loire, in de Elzas of een andere streek van Frankrijk. Simpelweg omdat daar niet dezelfde begroeiing (en ook bodem) aanwezig is. Dat is een deel van de uitleg van het begrip 'terroir' dat je wel eens hoort.

WBW-2 Het oordeel

Mijn bijdrage komt deze keer te laat, vanwege een zinderende en vineuze vakantie in Frankrijk. Bloggen bleek wat moeilijk op de computer op de camping: inbelverbinding en azerty-toetsenbord bevielen niet zo....
Maar onze wijnvoorraden zijn weer aangevuld, het genieten kan deze zomer en herfst weer volop doorgaan! Vanaf morgen volgen diverse verslagen over al het lekkers dat we geproefd en gedronken hebben.

Graag verwijs ik voor het oordeel van WBW-2 dan ook naar Wijnsuggestie's prima samenvatting. Inmiddels heeft Wijnerij de wijnen voor a.s. woensdag uitgezocht, die ik zometeen (als de stroomstoring bij AH is verholpen) zal gaan halen. Ik verklap alvast een niet zo groot geheim.... het zullen rode wijnen worden. Nog even geduld dus.

Côtes de Millau

Ergens deze zomer zal ik er weer zitten, voor mijn tent op een camping in het Parc National des Grands Causses. Helaas niet midden in een wijngebied, maar wel diverse wijngebieden 'om de hoek'. De Languedoc bijvoorbeeld, met de appellations St. Chinian, Faugères of VDP de l'Herault op een paar uurtjes rijden. Het dichtste bij is echter de Côtes de Millau, een gebied dat de afgelopen decennia heel druk bezig is geweest zijn naam weer op de kaart te zetten. In Nederland zie je hier geen wijnen van, daarvoor zijn er nog te weinig flessen van goede kwaliteit. Maar in het gebied zelf zijn aardige wijnen te vinden, onder andere in de supermarkten en bij de coöperatie in Aguessac.

Vorig jaar kocht ik al een boek over het gebied, met de titel La Vigne des Côtes de Millau à travers les siècles, geschreven door Louis Valès. Als rechtgeaarde wijnhistoricus kon ik dit boek natuurlijk niet laten liggen, en recent heb ik het eindelijk uitgelezen. Het boek biedt een boeiende kijk op een historisch zeer oud wijngebied, dat in de Middeleeuwen zeer veel wijn van goede kwaliteit voortgebracht heeft. Maar wat voor veel wijngebieden in Zuid-Frankrijk geldt, geldt ook voor de streek rond Millau. Phylloxera, de druifluis, heeft hier in de negentiende eeuw zwaar huisgehouden en vele gebieden zijn de klap nooit meer te boven gekomen. De wijngaarden langs de Tarn in de buurt van Millau hebben sinds het begin van de twintigste eeuw een lange strijd gevoerd om het hoofd boven water te houden, maar in de jaren vijftig leek het doek voorgoed te vallen. Dankzij de inzet van een aantal fanatiekelingen, waaronder Leon Valès, de schrijver van dit boek, die van 1957 tot 1984 zitting had in de Kamer van Landbouw in de streek en van 1984 tot 1994 voorzitter was van het Syndicat des Vignerons, zijn de oude wijngaarden langs de Tarn echter weer in ere hersteld en volgde in 1994 de toekenning van de status van AOVDQS (Appellation d'Origine Vin Délimité de Qualité Superieure) Côtes-de-Millau. In 2003 waren 48 ha. in cultuur, waarvan 5 met witte druivenrassen. Totale opbrengst was 1500 hl. Gebruikte druivenrassen zijn syrah, gamay noir, cabernet sauvignon, fer servadou en duras.

La Vigne des Côtes de Millau is een zeer informatief boek dat de lezer een goede kijk geeft op de geschiedenis van een gewone landbouwstreek in Frankrijk, waar druiventeelt en wijn één van de belangrijkste middelen van bestaan vormde. Het is ook een boek om af en toe stevig om te glimlachen, want het chauvinisme druipt er vanaf, vooral in de eerste hoofstukken. Deze streek hoort qua geschiedenis bij de Languedoc en die geschiedenis is een andere dan de 'Franse', gecentreerd rond Parijs. Valès spreekt bijvoorbeeld graag van 'l'histoire de notre petite patrie'.

Voor mij heel boeiend maar voor velen waarschijnlijk tamelijk saai zijn de vele uittreksels uit Middeleeuwse bronnen: stukjes uit rekeningen die laten zien dat de feodale heren in de streek diverse wijngaarden bezatten, bewerkt door pachters, of stukjes uit kloosterregels. Zo mochten de Benedictijner monniken in een klooster in de streek in 1308 aan tafel het volgende verwachten: à dinar, tasta de vin muscat, sopa de ris, mouton é büou bolit é rostit. Al sopar perdises é mouton rostit (Bij het diner muskaatwijn, rijstsoep gekleurd met safraan, schaap en rund, gekookt en geroosterd. Bij het souper patrijs en geroosterd schaap.)

Belangrijkste plaatsje voor de wijnhandel was Compeyre. In Compeyre bevonden zich namelijk natuurlijke grotten (fleurines) waar de wijnen uit de streek koel bewaard konden worden. Nog altijd zijn deze wijnkelders in Compeyre te bezichtigen. De wijnen van Compeyre en Millau schijnen in de Middeleeuwen ook een goede reputatie gehad te hebben. Tegenwoordig kun je het beste terecht bij de coöperatie in Aguessac. Er is ook veel pionierswerk gedaan om de oude druivenrassen van de streek te nieuw leven in te blazen. Druiven als fer servadou, negret de banhars, pinotou d'estaing, mauzac e.a. werden in een experimentele wijngaard aangeplant en nauwkeurig worden de prestaties van deze oude druivenrassen in de gaten gehouden. Het schijnt zelfs dat er nog af en toe akkertjes in het wild gevonden worden waar druivenstronken te vinden zijn van heel lang geleden. Zelf heb ik zo'n akkertje van voor de phylloxera-ramp vorig jaar alleen vanuit de verte (heel hoog tegen de hellingen) gezien. Het heeft voor mij wel iets, zo'n stukje landbouwverleden waar je bijna ongemerkt aan voorbij zou lopen als je er niet door een folder of boekje op gewezen wordt.

Botrytis uit Australië

Heel soms kom je iets tegen bij een slijter waarvan je denkt, tsjee, hoe komt dat hier? Straks ga ik weer even snel naar onze plaatselijke Gall&Gall, om nog wat flesjes Peter Lehmann Botrytis Semillon 2002 te halen, voor later. Als je dol bent op 'stickies' (zoals ze in Australië zoete dessertwijnen noemen), kijk dan ook even bij de vestiging bij jou in de buurt. De halve flesjes zijn echt een koopje voor nog geen 12 euro.

Even wat achtergronden: in Australië worden vanouds zoete en versterkte wijnen gemaakt, vooral 'port-' en 'sherry'-achtigen. Oorspronkelijk voor de Engelse thuismarkt, later uiteraard ook voor de eigen bevolking. Pas in de jaren zeventig van de twintigste eeuw heeft de gewone tafelwijn het overgenomen van dit soort stevige wijnen. Maar gelukkig zijn ze in Australië wel allerlei zoete wijnen blijven maken, waaronder deze zoete, niet versterkte wijn van rottende druiven in de Barossa Valley. Die rotting is een gewenste ontwikkeling: botrytis cinerea noemt men ook wel edele rotting, in het Frans 'pourriture noble'.

Je kunt dergelijke wijnen niet overal maken. Voor botrytis, een schimmel die de gezonde rijpe druiven aantast waardoor onder invloed van de zon het water uit de vruchten verdampt, heb je vochtige, mistige dalen nodig, zoals in de Loirestreek in het dal van de Layon of in Sauternes in het dal van de Cirons. De mist moet dan wel 's middags wegtrekken, waarna de zon zijn werk kan doen.
De druiven worden handmatig geoogst, want uiteraard worden niet alle druiven tegelijkertijd in gelijke mate aangetast. Als deze druiven eenmaal geoogst zijn, worden ze geperst en moet de gisting op gang komen, wat vaak veel trager gaat dan bij gewone, gezonde, druiven. Maar uiteindelijk komt er dan een fantastisch product in de fles, met een heel karakteristieke geur die je, als je het eenmaal vaker hebt geproefd, telkens zult herkennen.
Semillon, de druif die voor deze Australische dessertwijn is gebruikt, vormt ook het hoofdbestanddeel van de druivenmix voor Sauternes en bijvoorbeeld Montbazillac. Er zijn in Australië diverse gebieden waar de Semillon het uitstekend doet. De Barossa Valley is er één van, een andere is de Hunter Valley. Vooral de Semillons van de Hunter Valley schijnen heel complex te zijn, met een groot rijpingspotentieel. (Ik heb ze helaas nog niet mogen proeven.)

In deze 2002 Barossa Botrytis Semillon ruik je honing, citrusfruit, naaimachineolie, soms ook een beetje Autan (ja echt, dat anti-insectenmiddel). Twintig procent van de wijn rijpt in nieuwe Franse eiken vaten. Zelf is mij dat nauwelijks opgevallen, de houtaroma's waren zeer harmonieus in de wijn geïntegreerd. Het alcoholpercentage is slechts 11% en de wijn kan waarschijnlijk nog wel zo'n kleine tien jaar bewaard worden. Wij gaan dat in ieder geval uitproberen.
Tot slot: waar drink je zo'n wijn bij? Allerlei gerechten zijn mogelijk. Bij blauwe kaas, gerookte zalm, bij desserts met vers fruit, als aperitief (bij ganzelever, als je dat aandurft....). Op het ruglabel op de fles wordt een brunch gesuggereerd, met scrambled eggs en gerookte zalm. Dat lijkt me nu echt eens iets om uit te gaan proberen.

Ontkurkt - Rare draaigevallen

Vreemd toeval: op de dag dat ik vorige week onze gewone kurketrekker kapot trok, ontving ik ook bericht van het Nederlands Wijnmuseum dat zij een nieuwe tentoonstelling hebben, over kurkentrekkers. Al sinds de opening in 1983 organiseert het museum, opgezet door de firma Robbers & van den Hoogen, met enige regelmaat tentoonstellingen. Drinkgerei, flessen, etiketten, posters, alles wat maar met wijn te maken heeft is wel eens onderdeel geweest van een expositie. Dit maal dus de kurketrekker. Ondanks alle berichten over schroefdoppen en glazen afsluitingen als de Vinolok zullen we het apparaat ook nog wel even nodig hebben. Het merendeel van de wijnflessen in de wereld is nog steeds afgesloten met een - echte danwel kunststoffen - kurk. Nog altijd worden geavanceerde trekkers ontwikkeld die het ontkurken tot een fluitje van een cent maken, zoals bijvoorbeeld de bekende Screwpull (een onmisbaar instrument in ons huishouden; hij gaat zelfs op vakantie mee).

In de tentoonstelling is een grote collectie kurkentrekkers, kelnermessen, contraschroeven, vleugelhefbomen en kurkentrekkers bestemd voor gebruik met twee, drie of vier vingers te zien. De eerste kurkentrekkers dateren uit de zeventiende eeuw. Voor de intrede van de kurk werd de vloeistof met linnen proppen, houten stoppen of een laagje olie van de buitenlucht gescheiden. Toen de kurk zijn intrede deed, werden kurken slechts tot de helft in een fles of kruik gebracht, zodat ze gemakkelijk met de hand verwijderd konden worden. Met de komst van de cilindervormige fles (rond 1730) - waarin de wijn liggend kon worden bewaard - kwam de vraag naar kurkentrekkers op gang. Omdat de kurk steeds verder in de hals van de fles werd geperst, ontwikkelde de kurkentrekker in de achttiende eeuw van een klein voorwerp met een spiraal van slechts twee windingen in een robuust geval met vier windingen. De benodigde trekkracht bedroeg soms wel vijftig kilo, waardoor - vooral in Engeland in de negentiende eeuw - allerlei mechanische hulpmiddelen werden bedacht, die de trekkracht verlaagden of beter verdeelden. Vele ingenieuze machientjes – soms op een prachtige en humoristische wijze versierd – zijn in het museum te bewonderen. Hieronder bevindt zich ook de heer Schermerhorn’s bijdrage aan de mensheid (1868): een soort hengeltje met haak om de kurk weer uit de fles te vissen.
De afgebeelde foto is van Gerth van Roden Fotografie.

Te zien tot eind februari 2007 van dinsdag tot en met vrijdag van 14.00 tot 17.00 uur en op zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur in het Nederlands Wijnmuseum aan de Velperweg 23 te Arnhem.

Vakantielectuur

Vakantietijd! Tijd om stapels boeken te lezen, in de tuin, voor de tent, in het vliegtuig, waar dan ook. Diverse wijnboeken vragen om mijn aandacht. Zo zou ik dolgraag van George M. Taber het boek over de Judgment of Paris lezen. Of Extremely Pale Rosé, een boek dat recent door twee Engelse liefhebbers is gepubliceerd. Ze beschrijven een tocht door Frankrijk, op zoek naar de bleekste rosé die ze kunnen vinden. Het boek moet erg leuk zijn.

Vorig jaar las ik Zout van Marc Kurlansky, nu is er van zijn hand The Big Oyster, een boek over de geschiedenis van New York gezien vanuit het perpectief van de oester. Het schijnt dat de oesterbanken in de rivier de Hudson in vroeger eeuwen de armen voorzagen van goedkoop voedsel. En bij de aanleg van de metro zijn lagen en lagen met oesterschelpen gevonden.... Fascinerende lectuur, lijkt me. Een Nederlandse vertaling is ook al verschenen.

Maar wat ik werkelijk ga lezen staat al weer enige tijd in mijn nachtkastje. Gilbert Garrier's Histoire Sociale et Culturelle du Vin, een detective van Susan Albert, het prachtige Vuur van Brigid van Pierre Michon (ga ik voor de tweede keer lezen) en een boek over de Tempeliers.

Wil je wat Nederlandstalige wijnboeken doornemen, kijk dan eens bij de boeken die in de afgelopen maanden voor Wijnsuggestie recenseerde. Je vind er allerlei leuke tips, zoals het Reiskookboek Frankrijk van Onno Kleyn, Tot op de bodem van Nicolaas Klei (een echte aanrader) en nog zo wat lekkers.

Veel leesplezier.