Bericht uit Mercurey

Kennissen komen en gaan, maar met de komst van internet hebben kennissen ook steeds vaker de neiging opnieuw op te duiken. De kennissen waar ik het over heb, doken dit weekend volkomen bij verrassing in mijn mailbox op. Roelof en Marlon zijn in 2007 naar Frankrijk verhuisd om daar – net als veel Nederlanders – een wijndroom te gaan verwezenlijken. En het lijkt te gaan lukken! Een oud wijndomein in de Bourgogne werd gekocht, opgeknapt en zelfs weer ‘bedrijfsklaar’ gemaakt.

Roelof mailde me dat dit jaar de eerste oogst van hun Domaine de la Monette verwacht wordt. Het domein omvat 6 hectare wijngaard, waarvan ze er zelf 1,5 bewerken, allemaal pinot noir. (Die 1,5 hectare wordt op dit moment overigens gesnoeid, met de hand, met twee personen! Het werk zit er bijna op.)
De percelen liggen deels binnen de grenzen van de appellation Mercurey, deels erbuiten. In de appellation Mercurey mag alleen rode wijn van pinot noir gemaakt worden (naast witte van chardonnay), percelen die er net buiten vallen brengen wijnen voort die als AOC Bourgogne op de markt komen.

De verwachte oogst gaat, als weersomstandigheden gunstig zijn en ziektes als valse en echte meeldauw geen kans krijgen, het volgende opbrengen:

Van één perceel gekwalificeerd als Mercurey Villages zullen één of
misschien twee cuvées Mercurey afkomstig zijn. Waarom twee? Omdat het perceel erg langgerekt is (circa 250 meter), en een beetje op een helling ligt. De bovenkant rijpt ongeveer vier tot vijf dagen eerder dan de onderste helft; daarentegen bestaat de onderste helft voor een gedeelte uit heel oude stokken - vieilles vignes -, wat natuurlijk ook weer interessant kan zijn voor de kwaliteit. Roelof en Marlon zijn erg benieuwd wat dat allemaal oplevert dit jaar, aangezien ze ook een radicale verandering van de teeltwijze hebben doorgevoerd: van ‘traditioneel’ naar biologisch. Dat houdt onder andere in: ‘travail du sol – mechanisch schoffelen, in plaats van ‘desherbage chimique’ - chemische onkruidverdelgers; andere snoeiwijzen; ‘enherbement naturel spontané’ – op gecontroleerde wijze onkruid laten groeien tussen de rijen etc... Allemaal factoren die invloed hebben op groeiwijze, groeikracht en rijping.
De grond is zwaar, dat wil zeggen rijk aan klei en leem, wat garant staat voor een stevige wijn. De wijn gaat een rijping op een deel nieuwe eikenhouten vaten krijgen om uiteindelijk vol, stevig en pittig te worden, met wat tannine, om 2-3 jaar te rijpen en 5-7 jaar mee te gaan.
De eerste drinkbare flessen worden dus pas op zijn vroegst in 2011 verwacht. Dan zijn de nieuwe eigenaren van Domaine de la Monette inmiddels vier jaar bezig! De wijn gaat overigens 'Saut Muchiau' heten, de veldnaam van de wijngaard.

Van een ander perceel, aan de andere kant van het dorp, net buiten de AOC Mercurey, wordt een AOC Bourgogne Côte Chalonnaise rouge verwacht. De grond is er lichter en heeft meer kiezel. Van dit perceel gaan Roelof en Marlon een wijn maken met sterke nadruk op fruit. Om jong te drinken, prettig geprijsd, in marketing termen ‘entrée de gamme’. Hij zal ook de naam van de wijngaard dragen, 'En Cortechat'.

Wordt ongetwijfeld vervolgd!

Cava basics - 2

In de vorige aflevering van de cava basics was ik gebleven bij de druivenrassen. Hierin ligt een van de belangrijkste verschillen met champagne: terwijl champagne vooral van pinot noir, pinot meunier, chardonnay en eventueel een paar onbekendere rassen gemaakt wordt, bestaat een cava voornamelijk uit 'echt' Spaanse rassen. Wel zie je steeds vaker dat chardonnay wordt toegevoegd.....

Druivenrassen
De gebruikte druivenrassen voor een cava hebben ieder zo hun eigen karakteristieken:

• macabeo (in Rioja viura genaamd), levert een licht fruitige en bloemige wijn met een matige zuurgraad en een matig alcoholpercentage. Cava's uit Rioja bestaan vaak uitsluitend uit macabeo/viura.
• xarel.lo levert wijnen met een uitgebalanceerde structuur, mooie zuren en met de potentie te rijpen. De druif groeit vooral in de Penedés.
• parellada is fruitig, fris en aromatisch. Een basiswijn van parellada geeft levendigheid aan een cava. Ook deze druif komt voornamelijk in Catalonië voor.
• chardonnay wordt toegevoegd vanwege de 'body', de karakteristieke aroma's en het alcoholpotentieel. Bovendien blijft een wijn met chardonnay lang hangen in de mond. Het is niet helemaal toevallig dat voor kwaliteitscava's steeds vaker chardonnay wordt bijgemengd, aangezien chardonnay ook een belangrijk 'ingrediënt' van champagne is.
• grenache levert gebalanceerde wijnen, met een mooie kleur. De druif levert wijnen die rijk zijn aan alcohol en matig in zuren.
• pinot noir is aromatisch en rijk aan alcohol. Bovendien voegt het een zekere delicaatheid toe, evenals een goede zuurstructuur
• monastrell levert intense kleur en veel body. De balans tussen alcohol en zuur is uitstekend.
• trepat wordt alleen gebruikt voor rosé cava's Heeft weinig kleurintensiteit, matig alcohol, gebalanceerde zuren en een lichte structuur.

Producenten
Druivenrassen maken dus een verschil voor de cava die je in glas hebt, maar uiteraard is er ook de wijnproducent. Er zijn circa 270 bedrijven, met twee giganten aan kop: Freixenet en Codorniú. Deze twee zijn de grootste én de bekendste van de 270, en dominant in de exportmarkt. Tot voor kort kon ik tot mijn schande geen enkele andere cavaproducent noemen. Gelukkig weet ik inmiddels beter.

Deze twee multinationals brengen zowel wijnen onder eigen naam als onder de naam van opgekochte producenten op de markt. Zo is het zeer bekende en gerenommeerde Segura Viudas al sinds 1984 onderdeel van de Freixenet-groep! Op de verschillen tussen Freixenet en Codorniú kom ik nog terug.

Slechts zeven producenten produceren meer dan 5 miljoen flessen per jaar. In 2007 werden bijna 225 miljoen flessen cava geproduceerd, waarvan er zo'n 126.000.000 geëxporteerd werden. Grootste afnemers zijn Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, de VS, België, Japan, Zwitserland en Frankrijk, met Nederland op een achtste plaats met 2.5 miljoen flessen.
Een paar cijfers ter vergelijking: ook in de Champagne maken zo'n 270 producenten mousserende wijn. De productie schommelt tussen de 250 en de 300 miljoen flessen; Nederland importeerde daar in 2006 3,2 miljoen flessen van. De cijfers ontlopen elkaar niet veel dus!

Bronnen: Institut del Cava, Catavino, Wijnencyclopedie van Tom Stevenson.

Ontkurkt: Les Entrepôts de Bercy

Je komt zo ze af en toe tegen: oude zwart-wit foto’s van kades vol met vaten of van schepen die vaten aan het lossen zijn. Getuigenissen van een voorbije wijnwereld, waarin de wijn per vat bij de consument werd afgeleverd en een vaatje wijn in de kelder net zo gewoon was als een flessenrekje in de huiskamer nu. Hoe recent dat verleden echter nog is, ontdekte ik al surfend over het web. Bertrand Celce schreef een nostalgisch verhaal over de voormalige entrepôts de Bercy, nu een geliefde entertainmentwijk langs de Seine, in de 19e eeuw hét kloppend hart van de wijnindustrie in de Franse hoofdstad. Tot circa 1960 kwamen hier dagelijks scheeps- en treinladingen vol wijn uit de provincie aan, die hier werden opgeslagen, gebotteld, ‘veredeld’, verhandeld, doorverkocht én opgedronken. Alle mogelijke beroepen in de wijnwereld waren in Bercy geconcentreerd, en om het terrein heen ontstonden beroemde en beruchte kroegen, de zogenaamde 'ginguettes'.

De wijnconsumptie in Frankrijk liep echter terug; bovendien raakte door allerhande infrastructurele ingrepen zoals de bouw van de Boulevard Periferique de entrepôts de Bercy in een isolement én in verval. Eind jaren tachtig, begin jaren negentig vielen de verlaten pandjes en loodsen definitief ten prooi aan de sloophamer en een nieuwe wijk verrees. Celce zwierf er gelukkig nog voor de sloop regelmatig rond en maakte er sfeervolle dia’s, die hij recent digitaliseerde en op zijn blog publiceerde.

Dwaal zelf maar even door de oude entrepôts de Bercy en droom weg naar voorbije tijden. Volg ook vooral wat links in het verhaal op. Velen leiden naar nog meer fraaie foto’s, uit het begin van de twintigste eeuw bijvoorbeeld.

Foto's: Bertrand Celce, van het genoemde blog

Leuke websites, interessante boeken, boeiende films: zaken die ik wil kort wil signaleren en doorgeven komen voortaan in de rubriek Ontkurkt, die daarmee weer nieuw leven wordt ingeblazen.

Geproefd: Getaria Txakolina

Etiketten vertellen meestal een verhaal dat wel te begrijpen is; tenminste, als je ook de taal van het land van oorsprong een beetje snapt. Maar wat moet je met een etiket in het Georgisch, Grieks of Bulgaars? Of Baskisch? Baskisch? Ja, Baskisch, want ook daar, in het toch wat kille en natte noorden van Spanje, aan de Golf van Biskaje, wordt wijn gemaakt. Wijn van vooral twee druivenrassen: hundaribbi zuri (wit) en hundaribbi beltza (rood). Het merendeel van de wijnen is wit, slechts tien procent is rood.
Bij de Gouden Ton kocht in onlangs uit nieuwsgierigheid een Baskische wijn, waar ik vervolgens het internet voor nodig had om te begrijpen wat nu wat is op het etiket.

De naam van de wijn is Getaria 2008, de producent heet Txomin Etxaniz, waarbij Etxaniz de familienaam is. Het herkomstgebied is Getariako Txakolina. Naast dit herkomstgebied zijn er nog twee wijngebiedjes: Bizkaiko Txakolina en Txacoli de Álava, samen 300 ha.
Deze informatie haalde ik grotendeels van de website van de producent; naast de Getaria maakt de familie Etxaniz nog een mousserende wijn en een laat geoogste. Naar die laatste ben ik zoals gebruikelijk uiteraard weer erg benieuwd....

Wat vonden we nu van, van deze fles Getaria 2008? De meningen waren sterk verdeeld. Zelf vond ik het wel lekker fris bij de gefrituurde inktvisringen. Veel zuren, licht prikkelend, wat kaal, maar daardoor goed passend bij het wat vettere eten. Een wijn die de mond schoonmaakt na een hapje eten. Ik wil dit nog wel eens drinken op een terras ergens tussen Bilbao en San Sebastian, bij gerechten met ansjovis bijvoorbeeld (tip van de website van de DO Getariako Txakolina). Nico vond de wijn minder geslaagd: hij omschreef het als basiswijn voor een mousserende wijn... Volgens mij niet slecht gevonden, al heb ik dit natuurlijk nooit geproefd. Zou cava uit de Pais Vasco (Baskenland) inderdaad van hundaribbi gemaakt zijn? Ik heb het nergens kunnen vinden....

Deze txacoli - zoals de wijnen uit Baskenland collectief genoemd worden - was overigens een stuk beter dan degene die we in Barcelona dronken bij een van de meer toeristische pinxtos-restaurants (pinxtos zijn Baskische tapas, zeg maar). Die Etxeko was laffer, zoetiger, minder fris.

Je drinkt een txacoli uit kleine glazen bekertjes (zie foto); de wijn wordt ingeschonken door een speciaal tuitje op de fles. De wijn hoort door dat tuitje van hoge afstand in het glas te kletteren.... Ik ben helaas vergeten het tuitje dat ik bij de Gouden Ton kreeg, te gebruiken vorige week; ik zal toch nog eens een fles txacoli moeten kopen.

Cava basics - 1

Enige tijd terug beloofde ik een serie over cava. Vanaf vandaag gaat die serie echt van start, met de cava basics deel 1.

Wat
Mousserende wijn uit Spanje, gemaakt volgens dezelfde methode als champagne. Dat betekent dat er eerst gewone 'stille' basiswijnen gemaakt worden, die vervolgens worden samengevoegd, gebotteld én opnieuw aan het gisten gebracht. Dat laatste is wat we noemen de tweede gisting op fles. Aan de samengestelde – geassembleerde – basiswijnen wordt een mengsel van gist en suiker toegevoegd, dat zorgt voor een tweede gistingsproces IN de gebottelde wijn. De resten van dit mengseltje - vooral gist - worden aan het eind van de rijpingstijd verwijderd. In het Frans heet dit het degorgement. Na het degorgement wordt opnieuw een mengseltje toegevoegd, ditmaal van likeur en suiker, om de wijn op smaak te brengen.

Cava staat in Europees verband gelijk met de crémants, de overige mousserende wijnen uit Frankrijk.

De term 'cava' wordt gebruikt sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw; daarvoor was het gewoon 'Spaanse champagne'. Het hele verhaal volgt nog, voor de liefhebbers.

Waar
Zo'n 95% van alle cava komt uit Catalonië, uit de Penedés, de streek ten zuidwesten van Barcelona, met als belangrijkste plaats Sant Sadurni d'Anoia. Daarnaast wordt er een beetje cava gemaakt elders in Catalonië (Empordá), in Navarra, Rioja, Aragon, Valencia, Extremadura én in Baskenland. Mousserende wijnen met een tweede gisting op de fles uit deze gebieden mogen, als ze ook aan diverse andere voorschriften voldoen (gebruikte druivenrassen en een minimum rijpingsperiode bijvoorbeeld) als DO Cava verkocht worden.

Soorten
Cava’s zijn in te delen naar leeftijd, naar gehalte restzoet en naar gebruikte druivenrassen.
Een gewone cava heeft minimaal 9 maanden rijping op fles ondergaan; in andere woorden: tussen de toevoeging van het mengseltje gist en suiker en het verwijderen van de laatste gistresten moet minimaal negen maanden verstrijken. Bij een Reserva is dit minimaal 15 maanden, bij een Gran Reserva minimaal 30 maanden.

De aanduidingen als brut, brut nature e.d. zijn ook gereguleerd. Ik beperk me hier tot de in Nederland gangbare soorten:
• brut nature: geen suiker toegevoegd na degorgement;
• extra brut: maximaal 6 gr. suiker per liter;
• brut: max. 15 gram suiker per liter;
• demisec: tussen de 33 en 50 gram suiker per liter.

Druivenrassen
Net als voor champagne zijn voor cava maar een paar druivenrassen toegestaan. Eerst wordt per druivensoort wijn gemaakt, daarna worden die verschillende wijnen geassembleerd. Net als in de Champagne komen er cava's voor van één druivenras.
De bekendste gebruikte druivenrassen zijn xarel.lo, parellada, macabeo, chardonnay, garnacha, monastrell, pinot noir en trepat.

Foto: Ryan Opaz, Catavino

Wijnen uit Molise - 2

Organisaties in Molise doen er veel aan de wijnen uit hun gebied onder de aandacht te brengen. Ze zullen aanwezig zijn op Vinitaly in Verona in april bijvoorbeeld, maar ook op Italia al Dente op 21 en 22 maart in Loods 6 in Amsterdam. Ik proefde een aantal wijnen uit Molise op een avond bij het Italiaans Cultureel Instituut en deed er al eerder verslag van.
Een aantal gezamenlijke producenten heeft verder een fraai boekje in het Engels uitgegeven, Wines from the land of Molise, waarin ze zich presenteren, en de link met het toerisme is al stevig gelegd.

Maar de grote vraag is natuurlijk: wat heeft een klein, onbekend gebied uit het vrij diepe zuiden van Italië - Molise ligt boven Apulië - te bieden aan de globale wereldwijnmarkt? Voegen ze iets toe? Ik moet zeggen dat ik dat zeer lastig te beantwoorden vind. Wat voor Molise pleit, is de authenticiteit van de wijnen. Het zijn niet de zoveelste chardonnays of merlots, gelukkig, maar wijnen van inheemse druiven met een prettig en open karakter. Alle wijnen die ik proefde waren zuiver en goed gemaakt, zonder scherpe of ruwe en onaangename kantjes.
Kregen we in wijncursussen nog geleerd dat de trebbiano - in Frankrijk bekend als ugni blanc - meestal maar slappe en nietszeggende wijnen produceert, de trebbianos uit Molise zijn werkelijk de moeite van het proberen waard. Het zijn vaak assemblages met onder andere bombino en malvasia, wat ronde en sappige wijnen oplevert. Of er is de falanghina, een druivenras dat al uit de Oudheid bekend is en dat een kruidige, aromatische stevige wijn kan opleveren. Ook de rode druivenrassen zijn goed vertegenwoordigd, met vooral sappige en pittige wijnen van montepulciano en aglianico.

Dat aspect zit dus wel goed: wijnen uit Molise zijn wijnen met een eigen karakter en typiciteit. Gelukkig zijn ze ook zeer inzetbaar, heb ik mogen ervaren. Sommige zou ik graag nog eens op het terras drinken, anderen probeer ik graag bij een schaal kreeft of schaal- en schelpdieren (zie de proefnotities hieronder).

Over de prijs kan ik op dit moment nog weinig zeggen; zelf zou ik bereid zijn voor de wijnen uit Molise zo'n euro of 8-10 te betalen. Voor sommigen misschien 15 euro. Kunnen de wijnboeren het daar voor doen? Gaan de flessen dat kosten op de Nederlandse markt? En hoe zullen de wijnboeren hun marketing gaan aanpakken? Waar treffen we de wijnen straks? Delicatessenzaak of supermarkt? Hoe bereik je een publiek dat wel geïnteresseerd is, maar niet bereid is stad en land af te reizen voor een flesje Molise?

Allemaal vragen waar ik geen antwoord op weet, maar die me wel aan het denken zetten over de haalbaarheid van het introduceren van nieuwe wijngebieden op de Nederlandse markt. En vragen die de organisaties in Molise zich op dit moment ongetwijfeld ook stellen. We zullen zien wat de toekomst brengt.

Nysias 2007, Cantine Salvatore - falanghina
Bleekgeel met groene waas in het glas; geur kruidig en aromatisch, hint van mentholsnoepjes, mineraal; vol en stevig in de mond, complex, met een klein grapefruitbittertje in de afdronk. 14% alcohol, wat echter niet opvalt. Combineren met kreeft of schaal- en schelpdieren. Wijncategorie 1: Yes, daar wil ik meer van.

Gironia Biferno Bianco, 2007, Borgo di Colloredo - trebbiano, bombino, malvasia
Bleekgeel; geur licht aromatisch, veel fruit; fris en fruitig, met een prettig bittertje. Soepele terraswijn, wel 13,5%. Combineren met pittig gekruide pasta met garnalen en olijven. Wijncategorie 1: Yes, daar wil ik meer van.

Girona Biferno Rosso, 2003, Borgo di Colloredo - montepulciano en aglianico
Diepdonkerrood; geur romig, fruitig en warm, licht jammy; in de mond indruk van kersen en zeer rijpe bramen, aanwezige tannines, weinig zuren. Simpele en plezierige wijn, mist een beetje pit. Smaakt goed bij de boerenkool, maar combineert ongetwijfeld ook prima bij droge kaassoorten of de betere pizza. Een wijn ook voor áán het aanrecht, drinkt lekker makkelijk weg.... Graag hadden we een iets jonger jaar geprobeerd. Wijncategorie 2+: heel erg blij als ik dit op een etentje voorgezet krijg. Kan makkelijk een categorie 1 worden!

Prosecco voor een duf studeerhoofd

Om mijn verjaardag gisteren toch nog een vrolijk tintje te geven - tussen al dat gestudeer voor de vinologen- examens vandaag door - ging er rond vijf uur 's middags een fles prosecco open. Ik had gewoon zin in iets opwekkends! En deze Col Vetoraz Millesimato Dry was precies wat ik zocht. Een ongecompliceerde, opwekkende wijn, uitstekend om een duf studeerhoofd wakker te bubbelen.

De Col Vetoraz is vooral een 'toastwijn': echt een wijn om in een groot gezelschap mee te klinken. En dat blijkt ook precies te zijn wat Barack Obama met Nieuwjaar heeft gedaan: toasten met onder andere de Millesimato Dry van Col Vetoraz. Goh, dat geeft mijn verjaardag gisteren toch gelijk meer cachet....
We konden ons deze prosecco uit Valdobiadenne in de Veneto (noordoost Italië) ook goed voorstellen bij fruit, gebak of misschien zelfs wat zoetere sushi, bijvoorbeeld die met zoet gebakken ei (tamago zushi).

Ik blijf de voorkeur geven aan champagne of cava, maar onder de prosecco's is dit echt een topper. Waren alle prosecco's maar zo.... Stevige belletjes, geurig naar peer en gedroogde appeltjes, zeer aangenaam in de mond, vol en rond. Zelfs vanavond was hij nog heerlijk. Naar mijn smaak was hij er zelfs beter op geworden: de wijn was zijn 'liefheid' kwijt en kwam veel mineraler over. De teleurstelling over het verknalde proefexamen spoelde er heerlijk mee weg....

Col Vetoraz Millesimato Dry wordt geïmporteerd door ProseccoSi!. Er zijn nog drie andere soorten prosecco van dit huis, eveneens te bestellen bij de importeur. De prijs is 14 euro excl. BTW. Voor meer informatie over Col Vetoraz is er hun website. Meer informatie over het maken van prosecco en de verschillen met andere mousserende wijnen houden jullie nog te goed van me....